Văn khấn rằm tháng Bảy dâng gia tiên (Tết Trung nguyên): bản đầy đủ, mâm cơm và cách điền
Trả lời ngắn: Rằm tháng Bảy là Tết Trung nguyên, dịp lớn nhất trong năm để dâng cơm gia tiên ngoài Tết Nguyên đán. Lời khấn gia tiên dưới đây có chỗ [điền] cho tên người khấn, địa chỉ, họ gia tiên và ngày tháng. Nhiều nhà cúng từ mùng 2 đến 14, không nhất thiết đúng ngày rằm. Khấn gia tiên là một lễ, cúng chúng sinh ngoài trời là một lễ khác; hai bài nên tách riêng.
Tết Trung nguyên, Vu Lan và xá tội vong nhân: ba ý trong một ngày
Rằm tháng Bảy gom ba lớp ý nghĩa. Theo Đạo giáo, đây là Tết Trung nguyên, giữa Thượng nguyên rằm tháng Giêng và Hạ nguyên rằm tháng Mười. Theo Phật giáo, đây là lễ Vu Lan báo hiếu. Theo dân gian, đây là ngày "xá tội vong nhân", cúng thí thực cho các vong không nơi nương tựa.
Mỗi lớp ý có lễ riêng: cúng gia tiên trên bàn thờ, lễ Phật và báo hiếu, cúng chúng sinh ngoài trời. Bài này là lễ gia tiên; các bài khác trong chuyên mục dành cho Vu Lan và cúng chúng sinh.
Cúng gia tiên ngày nào trong tháng Bảy
Nhiều gia đình cúng gia tiên từ mùng 2 đến ngày 14 tháng Bảy, tránh đúng ngày rằm vì tin rằng ngày rằm gia tiên đã "về" nhận lễ. Có nhà cúng đúng rằm. Cả hai cách đều phổ biến; chọn theo nếp nhà và ngày con cháu tụ họp được.
Nếu nhà có lệ cúng gia tiên ngày 14 và cúng chúng sinh ngày rằm, giữ đúng thứ tự đó cho gọn. Nhà nào ăn chay tháng Bảy thì làm mâm chay.
Mâm cơm gia tiên rằm tháng Bảy
Mâm mặn thường giống mâm giỗ thu gọn: xôi, gà luộc, canh, món xào, món nem, đĩa giò, đĩa rau, bát cơm, thêm hương, hoa, quả, rượu, trà. Mâm chay gồm xôi gấc, canh nấm, đậu phụ, rau xào, nem chay.
Không cần đủ "bốn bát sáu đĩa". Món ăn sạch, nấu chín kỹ, dọn lên khi còn nóng. Tháng Bảy thường nóng ẩm, thức ăn hạ lễ nên ăn ngay trong ngày hoặc cất tủ lạnh sớm.
Văn khấn rằm tháng Bảy dâng gia tiên
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ địa, Táo quân và chư vị thần linh cai quản trong nhà này.
Con kính lạy các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Bá thúc, Huynh đệ, Cô di, Tỷ muội và hương linh nội ngoại gia tiên họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng bảy năm [điền tên năm can chi], nhằm ngày [điền ngày dương lịch], nhân tiết Trung nguyên, mùa Vu Lan.
Tín chủ con là [điền họ tên người khấn], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [điền số nhà, đường, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố].
Nhân ngày xá tội vong nhân, chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, kính dâng lên trước án. Kính mời các cụ và hương linh gia tiên về chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Con cháu xin ghi nhớ công đức sinh thành, dưỡng dục; cúi xin gia tiên phù hộ cho cả nhà mạnh khỏe, bình an, con cháu hiếu thuận, làm ăn chính đáng.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Cách điền các ô cho đúng
Ô ngày ghi ngày âm lịch thực cúng: mùng hai, ngày mười bốn, ngày rằm… Ô năm can chi tra trên lịch. Ô họ gia tiên ghi họ nội; nếu thờ chung bên ngoại thì thêm họ ngoại.
Ô tín chủ ghi tên người đứng khấn. Con dâu, con rể khấn thay khi người con trưởng vắng mặt hoàn toàn được; chỉ cần ghi rõ "con dâu họ [điền], thay mặt gia đình".
Thứ tự cúng trong ngày rằm tháng Bảy
- Lễ Phật ở ban Phật (nếu có) bằng lễ chay.
- Lễ thần linh trong nhà ở ban thần linh hoặc ban Thổ Công.
- Lễ gia tiên bằng mâm cơm và bài khấn trên.
- Cúng chúng sinh ngoài trời, thường vào chiều tối.
Nếu cúng gia tiên ngày khác ngày rằm, vẫn giữ thứ tự Phật, thần linh, gia tiên trong ngày cúng gia tiên; cúng chúng sinh để riêng.
Rằm tháng Bảy có nên đốt nhiều vàng mã
Nhiều gia đình đã giảm hoặc bỏ hẳn vàng mã tháng Bảy vì tốn kém, khói bụi và nguy cơ cháy. Theo quan điểm nhiều nhà chùa, việc báo hiếu không đo bằng số vàng mã. Nếu giữ, đốt ít, ở chỗ thoáng, có xô nước, xa xe máy và dây điện.
Ở chung cư, gần như mọi tòa nhà đều cấm đốt vàng mã ở hành lang, ban công. Có thể bỏ, hoặc gửi về quê, hoặc hóa tại nơi được phép.
Người mới mất trong năm và rằm tháng Bảy
Nhà có người mất chưa đủ ba năm thường đặt thêm mâm hoặc bát cơm riêng ở ban thờ người mới mất. Lời khấn có thể thêm một câu riêng: "Con kính mời hương linh [điền danh xưng, họ tên] mới khuất, về cùng hưởng lễ."
Đây là lúc cảm xúc dễ dâng lên. Không cần cố tỏ ra vững vàng; khấn chậm, dừng lại khi cần, người trong nhà hiểu nhau.
Báo hiếu với cha mẹ còn sống
Mùa Vu Lan nhắc chuyện báo hiếu, không chỉ với người đã khuất mà cả với cha mẹ đang sống. Một bữa cơm cả nhà, một cuộc gọi, một lần đưa bố mẹ đi khám sức khỏe là phần "lễ" mà các cụ có lẽ vui nhất.
Trong lời khấn gia tiên có thể thêm: "con cháu xin hứa chăm sóc ông bà, cha mẹ còn sống cho chu đáo". Lời hứa ấy chỉ có giá trị khi làm thật.
Ở nhà thuê, căn hộ chung cư
Mâm có thể gọn còn đĩa xôi, đĩa gà hoặc mâm chay nhỏ, hoa, quả, hương. Hương ít khói, đặt cách xa rèm, không để cháy khi vắng nhà. Không đốt vàng mã trong căn hộ.
Người thuê trọ chưa có ban thờ có thể đặt ảnh ông bà, thắp một nén hương và khấn ngắn. Cúng ở đâu cũng là cúng, miễn sạch sẽ và thành tâm.
Những điều kiêng nên hiểu cho đúng
Dân gian có nhiều lời dặn tháng Bảy: kiêng đi đêm, kiêng phơi đồ ban đêm, kiêng chuyển nhà, kiêng cưới hỏi. Phần lớn là quan niệm, không có cơ sở chắc chắn. Có những lời dặn trùng với an toàn thật, như hạn chế bơi sông hồ mùa nước lên, cẩn thận đi đường trời mưa.
Đừng để nỗi sợ "tháng cô hồn" làm lỡ việc quan trọng như đi khám bệnh, ký hợp đồng cần thiết hay nhập học. Việc có thời hạn thì cứ làm đúng hạn.
Hạ lễ và dùng lộc
Khi hương tàn chừng hai phần ba, gia chủ vái tạ, hạ mâm cơm xuống cho cả nhà dùng. Quả và bánh có thể chia cho hàng xóm, người giúp việc. Rượu, trà rót trên ban thờ đổ vào gốc cây hoặc bồn hoa.
Tàn hương gom vào bát hương hoặc bỏ vào chậu cây, không đổ xuống cống. Hoa còn tươi giữ lại trên ban thờ tới khi héo.
Mời họ hàng về ăn cơm rằm tháng Bảy
Ở nhiều vùng, rằm tháng Bảy là dịp con cháu về nhà trưởng ăn cơm như một ngày giỗ nhỏ. Nhà trưởng nấu, các nhà khác góp tiền hoặc góp món. Chia việc rõ ràng từ trước giúp người nấu đỡ vất vả và ai cũng thấy mình có phần.
Nếu năm nay nhà trưởng neo người hoặc có người ốm, có thể đổi sang nhà khác làm, hoặc mỗi nhà tự cúng ở nhà mình. Gia tiên không trách việc đổi chỗ cúng; điều đáng tránh là để lễ thành lý do va chạm trong họ hàng.
Những điều thường được hỏi về lời khấn
Có người lo khấn sai một chữ thì lễ không được nhận. Lời khấn cổ truyền là khuôn chung giúp người khấn nói đủ ý; đọc nhầm một chữ, sửa lại và đọc tiếp. Có người khấn nôm hoàn toàn bằng lời mình, cũng được, miễn đủ: kính lạy ai, ai khấn, khấn việc gì, xin điều gì.
Điều nên tránh là khấn xin những điều không chính đáng hoặc kể lể quá dài. Lời khấn rằm tháng Bảy nên tập trung vào lòng biết ơn và nhớ thương.
Chuẩn bị ban thờ trước rằm
Trước ngày cúng, lau bàn thờ, thay nước, thay hoa, kiểm tra đèn thờ, dây điện, ổ cắm. Nếu đèn thờ cũ chập chờn, thay trước khi cúng để khỏi nguy cơ chập cháy khi thắp liên tục.
Dịp này nhiều gia đình cũng bày thêm một đôi tượng nhỏ trên ban thờ Thần Tài, Thổ Địa ở cửa hàng. Ai cần chọn tượng có thể xem các mẫu tượng Thần Tài, Quan Công trên Thế Giới Phong Thủy; với ban gia tiên, giữ sạch và đủ đèn hương là chính.