Khấn nôm bằng lời của mình có được không: giữ đủ năm ý để lời khấn mộc mà vẫn trọn
Trả lời ngắn: Khấn nôm, tức nói bằng lời của mình thay vì đọc văn khấn cổ, là cách nhiều người vẫn làm và được nhiều nhà chùa, người lớn tuổi chấp nhận. Điều cần là lời khấn đủ năm ý: kính lạy ai, ai khấn, hôm nay là ngày gì, khấn việc gì, xin điều gì. Bài này đưa ra khuôn khấn nôm cho các dịp thường gặp và chỉ ra những chỗ nên giữ trang nghiêm.
Khấn nôm là gì
Khấn nôm là nói lời thưa bằng tiếng Việt thường ngày, không dùng nhiều cụm Hán Việt như "kính cẩn tâu trình", "phục duy", "thượng hưởng". Ví dụ: "Con lạy ông bà, hôm nay là rằm tháng Bảy, con cháu dâng mâm cơm, mời ông bà về ăn, xin ông bà phù hộ cả nhà khỏe mạnh."
Văn khấn cổ truyền cũng chỉ là khuôn lời được người xưa soạn sẵn. Người không quen hoặc không hiểu các cụm từ cổ có thể khấn nôm mà vẫn trọn ý.
Năm ý cần có trong mọi lời khấn
- Kính lạy ai: thần linh, gia tiên, Phật, Thần Tài…
- Ai khấn: tên người khấn, có thể thêm cả gia đình.
- Hôm nay là ngày gì: ngày âm lịch, dịp lễ.
- Khấn việc gì: dâng lễ rằm, báo giỗ, báo chuyển nhà…
- Xin điều gì: bình an, sức khỏe, công việc thuận lợi.
Đủ năm ý này thì dù lời mộc vẫn là một lời khấn đầy đủ.
Khuôn khấn nôm ngày rằm, mùng một
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật.
Con lạy thần linh cai quản trong nhà, con lạy ông bà tổ tiên họ [điền họ].
Con là [điền họ tên], ở [điền địa chỉ]. Hôm nay là ngày [điền: rằm, mùng một] tháng [điền] âm lịch.
Con thắp nén hương, dâng hoa quả, mời các ngài và ông bà chứng giám. Xin phù hộ cho cả nhà mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi.
Con xin cảm ơn.
Khuôn khấn nôm ngày giỗ
Con lạy thần linh cai quản trong nhà, con lạy tổ tiên họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] âm lịch, ngày giỗ của [điền danh xưng, họ tên người mất].
Con là [điền họ tên], cùng con cháu, dâng mâm cơm, hương hoa, mời [điền danh xưng] về ăn giỗ cùng con cháu. Con cháu nhớ công ơn, xin hứa sống tử tế, giữ nếp nhà.
Xin [điền danh xưng] phù hộ cho cả nhà bình an.
Khi nào khấn nôm là lựa chọn tốt
- Người trẻ mới lập ban thờ, chưa quen văn khấn cổ.
- Người ở xa, ở trọ, chỉ có ảnh ông bà.
- Lễ nhỏ, nhanh, hằng ngày.
- Khi muốn nói điều riêng, ví dụ báo tin vui, xin lỗi một việc.
- Khi dạy trẻ nhỏ tập khấn.
Trong những trường hợp này, lời nôm thật lòng thường tự nhiên và có ý hơn đọc một bài dài không hiểu.
Khi nào nên dùng văn khấn cổ
Lễ lớn có đông họ hàng như giỗ tổ, nhập trạch, động thổ, an vị bát hương; lễ ở đền, phủ có nghi thức riêng; nhà có người lớn tuổi coi trọng lời khấn cổ. Trong những dịp này, dùng văn khấn cổ giúp mọi người cảm thấy trang trọng và yên tâm.
Có thể kết hợp: đọc phần mở đầu và kết thúc theo khuôn cổ, phần giữa nói rõ việc cần thưa bằng lời nôm.
Giữ trang nghiêm khi khấn nôm
Lời nôm không có nghĩa là suồng sã. Tránh nói đùa, nói tiếng lóng, nói chuyện chen ngang lúc khấn. Đứng ngay ngắn, chắp tay, đọc chậm.
Xưng hô vẫn giữ "con", "cháu" với gia tiên; gọi thần linh là "các ngài". Lời mộc nhưng thái độ vẫn kính cẩn.
Xin điều gì cho vừa phải
Lời khấn nôm dễ biến thành danh sách xin xỏ dài: trúng thầu, lên chức, mua nhà, đổi xe. Nên xin những điều chính đáng, chung: sức khỏe, bình an, công việc thuận lợi, con cái học hành chăm chỉ.
Một số người còn hứa "nếu được thì sẽ lễ tạ to". Lời hứa như vậy không cần thiết; nếu đã hứa thì nên giữ, nhưng lễ tạ vừa sức là đủ.
Khấn nôm ở chùa
Ở chùa, có thể khấn nôm ngắn: "Nam mô A Di Đà Phật. Con là [tên], hôm nay đến chùa lễ Phật, xin cho gia đình con bình an, con nguyện sống lành, tránh làm điều ác." Niệm Phật đầu và cuối lời khấn là đủ trang nghiêm.
Ở chùa không nên xin những điều mưu lợi riêng như thắng kiện, hại người. Tinh thần nhà Phật là hướng thiện, cầu an.
Khấn nôm với Thần Tài ở cửa hàng
Buổi sáng mở cửa, nhiều chủ cửa hàng khấn rất ngắn: "Con lạy Thần Tài, Thổ Địa, hôm nay con mở cửa hàng, xin các ngài phù hộ buôn bán thuận lợi, khách vui vẻ, con làm ăn ngay thẳng." Như vậy là đủ ý.
Lễ lớn như vía Thần Tài, khai trương thì nên dùng bài khấn đầy đủ có chỗ điền.
Những câu cổ nên giữ dù khấn nôm
Một số câu ngắn nên giữ vì đã quen thuộc và mang không khí trang nghiêm: "Nam mô A Di Đà Phật" ở đầu và cuối; "con kính lạy" khi bắt đầu kể tên; "cúi xin chứng giám" khi kết. Những câu này dễ hiểu, không gây lúng túng.
Các cụm khó như "phục duy", "cẩn cáo", "thượng hưởng" có thể bỏ nếu không hiểu nghĩa.
Khi người lớn trong nhà không đồng ý khấn nôm
Có ông bà quen văn khấn cổ, nghe con cháu khấn nôm thấy chưa yên. Có thể hỏi ông bà dạy cho mấy câu chính, hoặc in một bản văn khấn ngắn để cùng đọc.
Tôn trọng người lớn là phần của lễ. Học thêm một bài khấn cổ không tốn bao nhiêu, mà làm người lớn vui.
Ghi lại lời khấn nôm của gia đình
Nhiều nhà có lời khấn nôm riêng do ông bà truyền lại, chỉ vài câu nhưng rất "nhà mình". Nên ghi lại, kèm ghi âm giọng ông bà khấn. Đó là tư liệu quý cho con cháu.
Những lời này thường giản dị nhưng giữ được tên người, tên đất, câu nói quen của gia đình, thứ mà văn khấn in sẵn không có.
Khấn nôm khi báo tin vui, tin buồn
Nhiều người thắp hương báo với ông bà khi con thi đỗ, khi cưới vợ, khi sinh con, khi có người ốm nặng. Những lời báo như vậy hợp nhất với lối khấn nôm: "Con lạy ông bà, hôm nay cháu [tên] thi đỗ đại học, cả nhà mừng, con báo để ông bà biết."
Báo tin buồn cũng vậy: "Con lạy ông bà, mẹ con đang nằm viện, xin ông bà phù hộ cho mẹ qua khỏi." Lời ngắn, thật, đủ ý.
Khấn nôm khi xin lỗi
Có lúc con cháu làm điều không phải với cha mẹ, anh em, hoặc để ban thờ bừa bộn lâu ngày. Thắp hương và nói một lời xin lỗi thật lòng bằng lời nôm là cách nhiều người dùng để lòng nhẹ hơn.
Lời xin lỗi trên ban thờ chỉ có ý nghĩa khi đi kèm việc sửa: gọi điện cho người mình đã làm buồn, dọn lại ban thờ, giữ lời hứa.
Ngôn ngữ cho người nước ngoài trong gia đình
Gia đình có con dâu, con rể người nước ngoài, họ có thể khấn bằng tiếng mẹ đẻ hoặc bằng vài câu tiếng Việt đơn giản. Người trong nhà giải thích ý nghĩa để họ hiểu đang thưa với ai.
Không nên ép người nước ngoài đọc văn khấn cổ khó. Một câu "Con kính chào ông bà" chân thành đã là cử chỉ đẹp.
Lời khấn nôm cho trẻ nhỏ
Trẻ năm, sáu tuổi có thể nói: "Con chào ông bà, hôm nay rằm, con mời ông bà ăn quả." Người lớn đứng cạnh, không cười trêu khi trẻ nói ngọng hay quên.
Tập dần như vậy, trẻ hiểu ban thờ là nơi nhớ ông bà, không phải nơi đáng sợ.
Những chữ hay nghe mà không cần dùng khi khấn nôm
Văn khấn cổ có những chữ như "cẩn dĩ", "phục duy", "thượng hưởng", "cẩn cáo". Người hiểu nghĩa thì dùng rất hay; người không hiểu thì đọc lên dễ ngượng và dễ đọc sai. Khi khấn nôm, có thể thay bằng những câu thường: "con xin dâng", "con kính mời", "xin các ngài nhận lễ", "con xin thưa".
Thay như vậy không làm lời khấn kém đi; chỉ làm lời khấn gần với người nói hơn.
Ban thờ gọn cho người mới khấn
Người trẻ lập ban thờ đầu tiên thường chỉ cần một kệ sạch, bát hương, bình hoa, ảnh ông bà, chén nước. Khấn nôm hằng ngày bên kệ nhỏ đó là đủ.
Ai muốn đặt thêm một vật phẩm nhỏ mang ý bình an trên kệ, như hồ lô hay chuông khánh, có thể tham khảo các mẫu hồ lô trên Thế Giới Phong Thủy; nhưng điều làm nên lời khấn vẫn là sự thật lòng của người khấn.