Thứ tự lễ các ban khi đi chùa đầu năm: lễ ban nào trước, khấn gì ở mỗi ban và những lỗi hay gặp
Trả lời ngắn: Đi chùa đầu năm, thứ tự phổ biến ở nhiều chùa miền Bắc là: ban Đức Ông, ban Tam Bảo, ban Đức Thánh Hiền, ban Quan Âm, điện Mẫu, nhà Tổ, ban vong linh. Không phải ban nào cũng cần khấn dài. Bài viết có lời khấn ngắn cho từng ban, có chỗ [điền], và những lỗi hay gặp khi đi lễ đông người.
Vì sao người Việt đi chùa đầu năm
Đi chùa đầu năm là nếp lâu đời: cầu an cho cả năm, tìm sự thanh thản sau những ngày Tết bận rộn, cũng là dịp gia đình đi chơi cùng nhau. Không khí sân chùa ngày xuân, hoa đào, hương trầm, tiếng chuông, khiến nhiều người thấy lòng nhẹ nhõm.
Đi chùa không bắt buộc phải cầu xin điều gì. Ngồi yên một lúc, nghe tiếng chuông, đọc vài câu kinh cũng là một cách đón năm mới.
Thứ tự phổ biến các ban
- Ban Đức Ông (hoặc ban Hộ pháp).
- Ban Tam Bảo (chính điện).
- Ban Đức Thánh Hiền.
- Ban Quan Âm (nếu có tòa riêng).
- Điện Mẫu.
- Nhà Tổ (thờ các vị sư tổ của chùa).
- Ban vong linh (nếu gia đình có gửi vong).
Thứ tự này phổ biến ở miền Bắc nhưng không phải chùa nào cũng giống nhau. Chùa có hướng dẫn thì theo chùa.
Chuẩn bị trước khi đi
- Lễ chay: hoa, quả, oản. Nếu định lễ Mẫu có lễ mặn, chuẩn bị riêng và hỏi chùa trước.
- Trang phục kín đáo, giày dép dễ tháo.
- Tiền lẻ để công đức bỏ hòm.
- Nước uống, áo khoác nhẹ.
- Ghi sẵn tên tuổi, địa chỉ cả nhà nếu muốn đọc trong lời khấn.
Lời khấn ngắn ở ban Đức Ông
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy Đức Ông cai quản chùa [điền tên chùa]. Con là [điền họ tên], ngụ tại [điền địa chỉ]. Đầu năm con lên chùa lễ Phật, xin Ngài chứng giám và phù hộ gia đình con một năm bình an.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Lời khấn ngắn ở ban Tam Bảo
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Nam mô Thập phương thường trú Tam Bảo. Con là [điền họ tên], ngụ tại [điền địa chỉ]. Đầu năm [điền năm âm lịch], con thành tâm lễ Phật, cầu cho gia đình con thân tâm an lạc, mạnh khỏe, biết làm điều lành.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Lời khấn ngắn ở ban Mẫu và nhà Tổ
Con lạy Tam tòa Thánh Mẫu. Con là [điền họ tên], ngụ tại [điền địa chỉ]. Đầu năm con kính lễ, xin Mẫu phù hộ gia đình con bình an, làm ăn thuận lợi.
Con lạy chư vị Tổ sư chùa [điền tên chùa]. Con kính lễ, xin các ngài chứng giám lòng thành.
Ở các ban còn lại có thể chắp tay vái ba vái, khấn thầm tên mình và một lời cầu chung.
Lỗi hay gặp 1: đặt đồ mặn lên ban Phật
Đây là lỗi phổ biến nhất. Ban Phật chỉ nhận lễ chay. Đồ mặn, nếu có, chỉ đặt ở ban Mẫu hoặc ban được chùa cho phép. Khi không chắc, mang lễ chay toàn bộ là an toàn.
Lỗi hay gặp 2: gài tiền vào tay tượng, rải tiền lẻ
Tiền gài vào tay tượng, rải trên ban làm mất trang nghiêm, dễ gây hỏng tượng, lại bị người khác nhặt. Công đức bỏ vào hòm, nhà chùa dùng vào việc chung. Nhiều chùa đã treo biển nhắc, có người trông coi nhắc nhở.
Lỗi hay gặp 3: thắp cả bó hương, cắm hương khắp nơi
Cắm cả bó hương lớn, cắm vào mâm lễ, vào chậu cây làm khói mù mịt, dễ gây bỏng, cháy. Thắp một hoặc ba nén ở lư hương được phép. Nhiều chùa đã chuyển sang chỉ thắp hương ở lư lớn ngoài sân.
Lỗi hay gặp 4: "cướp lộc", chen lấn
Ngày đầu năm, có người bẻ cành cây, giật hoa trên ban để "lấy lộc". Việc này làm hỏng cây cảnh, mất trật tự, đi ngược ý nghĩa đi lễ. Lộc đầu năm là sự bình an trong lòng, không phải cành cây bẻ được. Giữ trật tự, nhường người già, trẻ nhỏ là lộc lớn nhất.
Lỗi hay gặp 5: cầu xin quá nhiều, quá cụ thể
Có người viết danh sách dài mong muốn, đọc ở mọi ban. Lời cầu ngắn, chân thành, gói trong vài ý chính là đủ: bình an, sức khỏe, gia đình hòa thuận, làm ăn ngay thẳng. Còn lại là việc của mình trong cả năm.
Dâng sao giải hạn đầu năm ở chùa
Nhiều chùa tổ chức lễ dâng sao giải hạn vào rằm tháng Giêng. Người muốn đăng ký nên hỏi trực tiếp văn phòng chùa. Không cần mua lễ giá cao ở hàng ngoài; công đức tùy tâm. Nếu cần hiểu sâu về các sao và cách cúng, có thể đọc thêm các trang chuyên về sao hạn.
Đi chùa với người già và trẻ nhỏ
Đầu năm chùa đông, bậc thềm cao, lối đi hẹp. Người già cần người dìu, nghỉ chân thường xuyên. Trẻ nhỏ luôn nắm tay người lớn, tránh lư hương, ao hồ. Gia đình hẹn trước một điểm gặp nếu lạc nhau. Đi buổi sớm, tránh giờ cao điểm.
Ban vong linh và việc gửi vong
Nhiều chùa có ban thờ vong linh, nơi các gia đình gửi ảnh, bài vị người thân đã mất để chùa tụng kinh cầu siêu. Nếu gia đình có gửi vong, đầu năm có thể lên thắp hương, khấn ngắn với người thân. Việc gửi vong hay không là lựa chọn của mỗi nhà. Nếu gửi, hỏi rõ nhà chùa về công đức, thời gian, cách chăm sóc, không để ai ép buộc vì sợ "vong không siêu thoát".
Nhà Tổ: nơi thờ các vị sư tổ
Nhà Tổ thường ở phía sau chính điện, thờ các vị sư tổ đã trụ trì, có công xây dựng chùa. Lễ ở nhà Tổ là bày tỏ lòng biết ơn người đã giữ gìn ngôi chùa qua nhiều thế hệ. Lễ chay, khấn ngắn, giữ yên lặng vì đây thường là khu vực tĩnh của chùa.
Đi chùa ngày mùng một Tết hay ngày khác
Nhiều người muốn đi chùa đúng sáng mùng một, nhưng đây là lúc đông nhất. Đi vào mùng hai, mùng ba, hoặc ngày rằm tháng Giêng cũng giữ trọn ý "đi chùa đầu năm". Người cao tuổi, gia đình có trẻ nhỏ nên chọn ngày vắng. Lòng thành không phụ thuộc ngày giờ chen chúc.
Xin chữ, xin quẻ đầu năm
Một số chùa có hoạt động xin chữ thư pháp, rút thẻ xăm đầu năm. Xin chữ là nét văn hóa đẹp: chọn một chữ như "An", "Tâm", "Nhẫn" treo trong nhà làm lời nhắc. Rút quẻ thì nên coi như trò vui đầu năm, đọc để suy ngẫm, không để một tờ giấy quyết định cả năm hay khiến mình lo lắng.
Đi chùa xa: lên kế hoạch cho chuyến hành hương
Nhiều gia đình đầu năm hành hương các chùa lớn như chùa Hương, Yên Tử, Bái Đính, Tam Chúc. Lên kế hoạch trước: thời tiết, đường đi, chỗ nghỉ, sức khỏe người già. Đường lên núi trơn, đông, nên đi giày bám, mang áo mưa, đi theo nhóm. Mua vé, dịch vụ ở quầy chính thức, tránh "cò" mời chào giá cao. Chuyến đi an toàn, vui vẻ mới là chuyến hành hương trọn vẹn.
Lễ ở chùa miền Nam: bố trí có khác
Nhiều chùa miền Nam theo truyền thống khác: chính điện thờ Phật Thích Ca hoặc Tam Thế Phật, có ban Hộ pháp, ban Địa Tạng, ban Quan Âm ngoài sân, ít khi có điện Mẫu riêng như miền Bắc. Thứ tự lễ vì thế cũng khác. Người miền Bắc vào Nam đi chùa cứ lễ ban chính trước, rồi các ban phụ theo lối đi của chùa, không cần tìm ban Đức Ông nếu chùa không có.
Mang trẻ nhỏ đi lễ đầu năm
Cho trẻ đi chùa đầu năm là dịp dạy con về sự kính trọng và lòng biết ơn. Trước khi đi, nói với con: vào chùa đi nhẹ, nói khẽ, không chạy, không chạm tượng. Đến nơi, cho con tự cầm bông hoa đặt lên ban, chỉ con chắp tay. Trên đường về, hỏi con thấy gì, nhớ gì, để chuyến đi thành một kỷ niệm đẹp chứ không chỉ là một nghi thức của người lớn.
Đi chùa xong: giữ tâm cho cả năm
Đi chùa đầu năm là khởi đầu. Giữ được sự bình an cả năm cần những việc nhỏ: ít nóng giận, giữ lời, giúp người khi có thể, chăm sóc sức khỏe. Nhiều người chọn một món nhỏ mang theo cả năm làm lời nhắc, như một chiếc vòng tay tại Thế Giới Phong Thủy; món đồ chỉ là lời nhắc, sự bình an nằm ở cách mình sống.