Văn khấn tại đình làng, lễ Thành hoàng: khi về quê, ngày hội làng và lúc đóng góp tu bổ đình
Trả lời ngắn: Đình làng thờ Thành hoàng, vị thần bảo hộ của làng. Người về quê, ngày hội làng hay khi làng tu bổ đình thường ra đình thắp hương, khấn Thành hoàng. Lễ gọn: hương, hoa, quả, trầu cau, rượu; theo lệ từng làng có thể có lễ mặn. Bài khấn có chỗ [điền] tên Thành hoàng nếu biết.
Đình làng và Thành hoàng
Đình là ngôi nhà chung của làng Việt, vừa là nơi thờ Thành hoàng, vừa là nơi hội họp, xử việc làng ngày trước. Thành hoàng là vị thần bảo hộ làng, có thể là nhân thần (người có công lập làng, đánh giặc, dạy nghề), thiên thần (thần núi, thần sông), hay các vị được triều đình sắc phong.
Mỗi làng thờ một hoặc vài vị khác nhau. Muốn biết làng mình thờ ai, hỏi người cao tuổi, ban quản lý đình hoặc đọc bảng giới thiệu ở đình.
Khi nào thì ra đình thắp hương
- Khi đi xa trở về quê.
- Trước khi đi xa làm ăn, học tập.
- Ngày hội làng, lễ Kỳ yên, lễ giỗ Thành hoàng.
- Khi làng tu bổ đình, khánh thành.
- Rằm, mùng một nếu có thói quen.
Không có quy định bắt buộc. Nhiều người chỉ ra đình vào dịp hội làng, như một cách giữ sợi dây với quê.
Lễ vật
- Hương, hoa, quả.
- Trầu cau, rượu, nước.
- Xôi gà, giò nếu làng có lệ lễ mặn.
- Công đức bỏ hòm.
Ngày hội làng, lễ vật chung thường do ban tế, các giáp, các họ chuẩn bị theo lệ. Người dân lễ cá nhân chỉ cần lễ gọn.
Bài văn khấn tại đình làng
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy Đức Đương cảnh Thành hoàng [điền tên hiệu Thành hoàng nếu biết] Đại vương, chư vị Thần linh cai quản bản xã.
Con là [điền họ tên], con cháu làng [điền tên làng], hiện ngụ tại [điền địa chỉ], hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch.
Con thành tâm về đình làng, kính dâng hương hoa, lễ vật, tưởng nhớ công đức của Đức Thành hoàng đã che chở cho dân làng qua bao đời.
Cúi xin Ngài chứng giám, phù hộ cho con cùng gia đình bình an, đi xa gặp may, làm ăn ngay thẳng, không quên quê hương; phù hộ cho dân làng mưa thuận gió hòa, xóm làng yên vui.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Không biết tên Thành hoàng thì khấn thế nào
Nhiều người ở xa không biết tên Thành hoàng làng mình. Có thể khấn "Đức Đương cảnh Thành hoàng làng [tên làng]" là đủ. Khi có dịp, hỏi người già hoặc đọc thần tích, sắc phong ở đình để biết thêm. Biết tên và công đức của vị thần làng là hiểu thêm lịch sử quê hương.
Ngày hội làng: người về quê nên làm gì
Hội làng là dịp con cháu xa quê trở về. Ngoài việc ra đình thắp hương, có thể tham gia rước, xem tế lễ, chơi trò dân gian, thăm họ hàng. Đóng góp công đức cho hội làng tùy tâm và tùy hoàn cảnh, không cần so sánh với người khác. Nhiều làng có bảng ghi công đức; ghi hay không là tự nguyện.
Lễ tế ở đình: xem cho đúng
Ngày hội, nhiều làng có đội tế nam, tế nữ, đọc văn tế bằng chữ Hán Nôm, trình tự lễ theo nghi thức cổ. Người đứng xem giữ trật tự, không đi qua khu hành lễ, không chen trước mặt đội tế. Đây là di sản quý, xem bằng sự tôn trọng.
Đóng góp tu bổ đình
Khi làng tu bổ đình, con cháu xa quê thường được vận động đóng góp. Nên tìm hiểu kế hoạch, phương án tu bổ, có ban quản lý minh bạch. Đình làng nhiều nơi là di tích được xếp hạng, việc tu bổ cần theo quy định về bảo tồn di tích, không tự ý thay đổi kiến trúc, đổ bê tông lên kết cấu gỗ cổ. Đóng góp đúng chỗ là giữ được đình cho đời sau.
Khấn khi khánh thành đình sau tu bổ
Lễ khánh thành thường do làng tổ chức, có văn tế riêng. Người dân dự lễ có thể thắp hương, khấn ngắn cảm tạ Thành hoàng và mừng đình được tu bổ. Bài khấn trên dùng được, thêm câu "nay đình làng được tu bổ khang trang".
Đình, đền, chùa khác nhau thế nào
| Đình | Đền | Chùa | |
|---|---|---|---|
| Thờ ai | Thành hoàng làng | Thần, thánh, anh hùng có công | Phật, Bồ Tát |
| Vai trò | Thờ thần và sinh hoạt cộng đồng | Thờ tự, tưởng nhớ | Tu hành, thờ Phật |
| Lễ vật | Tùy làng, có thể lễ mặn | Tùy đền, có thể lễ mặn | Lễ chay ở ban Phật |
Ở miền Nam, đình có thêm lễ Kỳ yên cầu an cho cả làng, với nhiều nét khác miền Bắc.
Đình làng ở miền Nam và lễ Kỳ yên
Đình Nam Bộ thờ Thành hoàng, Tiền hiền, Hậu hiền (người có công khai khẩn, xây dựng làng). Lễ Kỳ yên thường tổ chức một hoặc hai lần mỗi năm, cầu cho làng bình an, mùa màng tốt. Người đi lễ theo lệ của từng đình, hỏi ban quý tế nếu chưa rõ.
Giữ gìn đình làng
Đình cổ có cột gỗ, mái ngói, chạm khắc tinh xảo. Không cắm hương vào cột, không dán giấy, không viết chữ lên tường. Hóa vàng ở lò hóa của đình. Trẻ con chơi ở sân đình nên có người lớn trông, tránh leo trèo lên mái, hiện vật.
Đình làng trong ký ức người xa quê
Với nhiều người xa quê, hình ảnh sân đình, cây đa, giếng nước là ký ức tuổi thơ. Thắp một nén hương ở đình khi về quê là cách nói với quê rằng mình vẫn nhớ. Kể cho con cháu nghe về đình làng, về vị thần làng, là cách giữ sợi dây ấy cho đời sau.
Thần tích và sắc phong
Nhiều đình còn giữ thần tích, tức bản ghi về lai lịch, công trạng của Thành hoàng, và sắc phong, tức các tờ chiếu của triều đình phong tặng danh hiệu cho thần làng qua các đời vua. Đây là tư liệu quý về lịch sử địa phương. Một số đình trưng bày bản sao, bản dịch cho người dân đọc.
Sắc phong cổ dễ hỏng vì ẩm mốc, côn trùng. Việc bảo quản nên theo hướng dẫn của cơ quan văn hóa, không tự ý mang ra phơi, chụp đèn flash nhiều lần hay cho người ngoài mượn.
Thành hoàng là người có công lập làng
Nhiều làng thờ chính người có công khai phá, lập làng, dạy dân làm nghề. Ví dụ có làng thờ ông tổ nghề gốm, nghề dệt, nghề đúc đồng làm Thành hoàng. Biết điều này, người con của làng sẽ thấy mối liên hệ giữa nghề truyền thống của quê mình với vị thần được thờ ở đình, hiểu vì sao nghề ấy được giữ gìn qua bao đời.
Ra đình trước khi đi xa làm ăn, học tập
Nhiều gia đình có nếp đưa con ra đình thắp hương trước khi con đi học xa, đi làm ăn nơi khác, đi lính. Lời khấn ngắn: con xin phép Thành hoàng đi xa, cầu được bình an, học hành, làm ăn thuận lợi, không quên quê. Nghi thức nhỏ nhưng giúp người ra đi mang theo cảm giác có quê để trở về.
Người không ở làng nhưng muốn đi lễ đình
Đình làng là nơi thờ tự công cộng, người không phải dân làng vẫn có thể đến thắp hương, tham quan, nhất là các đình là di tích. Đến với sự tôn trọng, hỏi giờ mở cửa, lệ lễ vật, không tự ý vào khu hậu cung khi không được phép. Nhiều đình chỉ mở hậu cung vào dịp lễ.
Kiến trúc đình: nhìn để hiểu
Đình làng Bắc Bộ thường có mái cong lớn, đầu đao vút, hệ cột gỗ lim to, nhiều mảng chạm khắc rồng, phượng, cảnh sinh hoạt dân gian như đánh cờ, uống rượu, chèo thuyền. Những mảng chạm này là tư liệu về đời sống người xưa. Khi đến đình, dành vài phút ngắm kỹ, chỉ cho con cháu xem, sẽ thấy đình không chỉ là nơi thắp hương mà còn là một bảo tàng nhỏ của làng.
Mang chút quê về nhà
Nhiều người mang về một món nhỏ gắn với quê: tranh đình làng, đồ gốm làng nghề, cuốn sách về lịch sử làng. Nếu muốn một món mang ý may mắn để biếu người thân, có thể xem tiền xu, tiền cổ tại Thế Giới Phong Thủy, món nhỏ gọn, dễ mang theo khi đi xa.