Văn khấn ngày rằm hằng tháng dâng thần linh, Thổ Công trong nhà: đọc gì, đặt lễ ra sao
Trả lời ngắn: ngày rằm, gia chủ thắp hương ban thần linh (Thổ Công, Táo quân, thần cai quản đất) trước, đọc bài khấn thần linh, rồi mới sang ban gia tiên. Bài khấn thần linh ngắn hơn bài gia tiên, nội dung chính là trình báo và xin che chở cho nhà cửa, đất đai.
Ngày rằm và lễ vọng là gì
Rằm là ngày mười lăm âm lịch, trăng tròn. Văn bản xưa gọi là ngày vọng, đi cặp với ngày sóc là mùng một. Hai ngày này là mốc giữa và đầu tháng, người Việt chọn để thắp hương đều đặn như một cách nhắc mình giữ nếp nhà.
Trong nhiều gia đình, bàn thờ được chia làm hai: ban thờ Phật hoặc gia tiên ở chính giữa, ban thần linh (Thổ Công, Táo quân, thần tài thổ địa) ở vị trí riêng. Ngày rằm vì thế có hai lời khấn: một dâng thần linh, một mời tổ tiên. Bài này tập trung vào phần thần linh, phần gia tiên đã có ở bài khấn mùng một.
Thổ Công, Táo quân và các vị thần trong nhà là ai
Theo tín ngưỡng dân gian, Thổ Công là thần cai quản đất của ngôi nhà, Táo quân là vua bếp, ghi chép việc trong nhà để tâu lên trời cuối năm. Nhiều nơi gộp ba vị thành bộ Táo quân "hai ông một bà", nhiều nơi khác thờ Thổ Công riêng. Bài khấn cổ truyền thường gọi đủ: "Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân" và "Bản gia Thổ địa Long mạch Tôn thần".
Cần phân biệt với Thần Tài – Ông Địa, bộ tượng đặt dưới đất thường thấy ở cửa hàng miền Nam. Văn khấn Thần Tài có bài riêng, đọc khác; lẫn hai bài vào nhau không phải lỗi lớn nhưng nên tách cho rõ.
Sắp lễ dâng thần linh ngày rằm
Lễ thần linh ngày rằm đơn giản: hương, hoa, nước, quả, có nơi thêm trầu cau và rượu. Một số nhà đặt thêm đĩa xôi hoặc chè vào rằm lớn như rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy.
- Hoa: cúc vàng, hoa huệ, hoa sen là phổ biến; hoa có gai và hoa có mùi quá nồng thường được tránh theo kinh nghiệm dân gian.
- Quả: chọn quả tươi, nguyên vẹn, rửa sạch và để ráo. Không cần đủ năm loại mỗi lần.
- Nước: chén nước sạch thay mới; nước để lâu đóng cặn là điều nhiều cụ nhắc nhở nhất.
- Hương: thắp ba nén ở bát hương thần linh. Nhà dùng hương vòng thì đặt xa trần gỗ.
Đặt lễ thần linh trước, sau đó mới bày lễ ban gia tiên. Không cần mâm mặn; nếu nhà có mâm cơm rằm thì đặt ở ban gia tiên là chính.
Bài văn khấn thần linh ngày rằm
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ địa Long mạch Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần linh, Thổ địa cai quản trong xứ này.
Tín chủ con là [họ tên], ngụ tại [địa chỉ].
Hôm nay là ngày Rằm tháng [điền tháng âm lịch] năm [điền năm can chi], tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, dâng lên trước án.
Chúng con cúi xin các ngài giáng lâm chứng giám, phù hộ cho ngôi nhà được yên ổn, người trong nhà mạnh khỏe, ra vào gặp điều lành, làm ăn thuận lợi, chân cứng đá mềm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Giải nghĩa các từ khó
"Hoàng thiên Hậu thổ" là trời và đất, cách gọi tôn kính chung các vị thần cai quản trời đất. "Đông trù Tư mệnh" là chức danh của Táo quân: "đông trù" là bếp phía đông, "tư mệnh" là người coi sổ mệnh của gia đình. "Long mạch" là mạch đất dưới nền nhà; gọi kèm Thổ địa để xin thần đất giữ yên nền móng.
"Giáng lâm" là mời ngự xuống; "chứng giám" là xin chứng nhận tấm lòng. Những chữ này có gốc Hán Việt nên người trẻ đọc dễ vấp. Đọc chậm từng cụm bốn chữ một sẽ tự nhiên trôi chảy. Nếu thấy khó, hoàn toàn có thể khấn nôm bằng lời mình: "Con kính lạy các ngài thần đất, thần bếp trong nhà…" — tinh thần của bài vẫn giữ nguyên.
Khấn thần linh và gia tiên: tách hay gộp
Nhà có hai ban thì tách hai bài, thần linh trước, gia tiên sau. Nhà chỉ có một bàn thờ chung (thường gặp ở căn hộ nhỏ) thì có thể đọc một bài gộp: kính lạy thần linh rồi mời tiên tổ trong cùng một lần khấn. Không có kinh sách nào bắt buộc phải tách.
| Trường hợp | Cách làm gợi ý |
|---|---|
| Có ban thần linh và ban gia tiên riêng | Thắp và khấn ban thần linh trước, sau đó sang ban gia tiên |
| Chỉ có một bàn thờ chung | Đọc một bài gộp, kính lạy thần linh ở đầu bài rồi mời tiên tổ |
| Có thêm ban Phật | Lễ Phật trước tiên, rồi thần linh, rồi gia tiên |
| Cửa hàng có bàn Thần Tài – Ông Địa | Dùng bài khấn Thần Tài riêng cho ban đó |
Ngày rằm nên kiêng gì và không cần kiêng gì
Dân gian truyền nhiều điều kiêng ngày rằm: không cãi nhau, không vay mượn, không cắt tóc… Phần lớn là lời nhắc sống chậm và hòa nhã trong một ngày có ý nghĩa, chứ không có cơ sở nào cho thấy làm trái sẽ mang họa. Giữ được thì tốt, không giữ được cũng đừng day dứt.
Điều đáng giữ hơn là an toàn: nến và hương để trên bề mặt vững, không đặt đèn dầu gần rèm, tắt nến khi ra khỏi nhà. Bàn thờ cao thì dùng ghế vững chân khi thắp hương, đừng đứng trên ghế xoay hay thùng nhựa.
Ban thần linh đặt trên cao: thắp hương sao cho an toàn
Ban thần linh thường được treo cao trên tường hoặc đặt trên nóc tủ, cao hơn tầm mắt. Vị trí ấy hợp quan niệm "thần ở trên cao", nhưng lại khiến việc thắp hương trở thành việc dễ ngã nhất trong nhà. Nhiều người lớn tuổi bị té vì trèo lên ghế nhựa, ghế xoay hay xô nước úp ngược.
- Dùng một chiếc ghế gỗ hoặc thang gấp có tay vịn, kê chắc trên nền khô, không có thảm trơn bên dưới.
- Châm hương ở dưới đất rồi mới bước lên, tay kia vịn vào tường hay tay vịn.
- Không châm nến hay đèn dầu ở ban treo tường sát trần thạch cao, vì nhiệt hun lâu ngày làm ố và có thể bén lửa.
- Người cao tuổi đứng dưới khấn, nhờ con cháu cắm hương giúp cũng không sao — lời khấn mới là phần của gia chủ.
Nếu ban thờ treo tường đã nghiêng hoặc lung lay, gọi thợ bắt lại giá đỡ trước khi bày thêm đồ. Một bát hương đầy cát rơi từ độ cao hai mét đủ gây chấn thương thật.
Hiểu đúng chữ "xin" trong văn khấn thần linh
Bài khấn thần linh dùng nhiều chữ "xin": xin che chở, xin phù hộ, xin ra vào gặp điều lành. Người xưa đặt lời như vậy vì quan niệm mình ở nhờ trên đất của thần, nên giữ lễ như khách giữ lễ với chủ nhà. Đó là thái độ khiêm cung, không phải giao dịch.
Vì vậy văn khấn truyền thống hầu như không có câu kiểu "xin cho con trúng mối hàng này" hay "xin cho đối thủ thua". Cầu điều tốt cho nhà mình là đủ, không cầu điều xấu cho ai. Một số bài lưu truyền trên mạng thêm thắt những câu xin tiền tài rất cụ thể, đọc lên thấy lạc giọng so với lời văn cổ; gặp những bài như thế, mình có thể bỏ bớt cho mộc mạc.
Còn việc nhà làm ăn có thuận hay không vẫn nằm ở cách làm việc, giữ chữ tín, giữ sức khỏe. Thắp hương là để lòng mình yên trước khi bắt tay vào việc, không thay được những thứ đó.
Khi chuyển nhà hoặc thay ban thần linh mới
Chuyển nhà thì ban thần linh cũ không mang theo nguyên trạng ở nhiều nhà; thường làm lễ tạ ở nhà cũ, sau đó lập ban mới ở nhà mới với lễ nhập trạch. Văn khấn nhập trạch có bài riêng trong chuyên mục tân gia, động thổ của trang này.
Thay bát hương cũ đã nứt vỡ cũng không cần làm lễ lớn. Chọn ngày thuận tiện, thắp hương khấn trình rằm hoặc mùng một, xin phép thay đồ thờ, rồi chuyển một ít tro cũ sang bát mới theo nếp nhiều nhà. Đồ thờ cũ còn nguyên có thể gửi lên chùa hoặc cất nơi sạch sẽ, không vứt cùng rác sinh hoạt.
Giữ ban thần linh sạch và gọn
Ban thần linh thường đặt trên cao, dễ bám bụi và tàn hương. Lau định kỳ mỗi tháng một lần, nhất là trước rằm lớn. Bát hương đầy chân nhang thì rút bớt vào ngày cuối năm theo nếp nhiều nhà, hoặc vào dịp thuận tiện; hương rút ra đem đốt hết rồi rải tro vào gốc cây.
Ai đang tìm bộ bát hương, lọ hoa, đĩa quả cỡ nhỏ cho ban thần linh treo tường có thể tham khảo các mẫu đồ thờ thần linh tại Thế Giới Phong Thủy; chọn món vừa với giá treo nhà mình, đừng để đồ thờ chạm sát trần hoặc dây điện.