Văn khấn rằm tháng Tám, Tết Trung thu dâng gia tiên: bài khấn, mâm cỗ và cách giữ nếp cùng trẻ nhỏ
Trả lời ngắn: rằm tháng Tám (ngày mười lăm tháng Tám âm lịch) là Tết Trung thu. Ngoài mâm cỗ trông trăng cho trẻ, nhiều gia đình bày bánh trung thu, hoa quả lên bàn thờ và đọc văn khấn gia tiên như rằm thường, thêm câu "nhân tiết Trung thu". Sau lễ, cả nhà phá cỗ cùng các cháu.
Trung thu trong nếp thờ cúng gia đình
Trung thu thường được nhắc như Tết của thiếu nhi với đèn ông sao, múa lân, phá cỗ. Nhưng với nhiều gia đình, đây cũng là một ngày rằm lớn trong năm, dịp thắp hương báo với tổ tiên rằng con cháu sum họp, mùa thu đã đến. Việc cúng gia tiên ngày này không bắt buộc, song là nếp đẹp nhiều nhà giữ.
Ở miền Bắc xưa, mâm cỗ Trung thu còn được bày ngoài sân để trông trăng, cầu mùa màng. Ngày nay ở thành phố, mâm cỗ thường bày trong nhà, đặt bánh và quả lên bàn thờ trước, lễ xong mới hạ xuống cho các cháu phá cỗ.
Mâm cỗ rằm tháng Tám
- Bánh nướng, bánh dẻo: thường bày một đôi hoặc một đĩa nhỏ trên bàn thờ.
- Quả mùa thu: bưởi, hồng, na, chuối, thị (nơi nào có). Bưởi thường được trang trí thành hình chú chó cho trẻ.
- Hoa: cúc, huệ, hoặc hoa theo mùa.
- Trà, nước, hương; nhà nào quen có thể thêm chén rượu.
- Nhiều nhà làm thêm mâm cơm gia tiên nếu rằm trùng ngày nghỉ.
Bánh trung thu nên bóc vỏ hộp nhựa trước khi bày, vừa đẹp vừa đỡ rác trên bàn thờ. Bánh để qua đêm ở nhiệt độ cao dễ hỏng nhân, nên hạ lễ trong ngày và cất bánh chưa ăn vào nơi mát.
Bài văn khấn gia tiên rằm tháng Tám
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần, ngài Bản gia Táo quân, ngài Bản gia Thổ địa Long mạch Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, Hiển khảo, Hiển tỷ, nội ngoại tiên tổ họ [điền họ].
Tín chủ con là [họ tên], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [địa chỉ].
Hôm nay là ngày Rằm tháng Tám năm [điền năm can chi], nhân tiết Trung thu, con cháu sum họp, tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, bánh trái, trà quả dâng lên trước án.
Kính mời các cụ tiên tổ nội ngoại về chứng giám, cùng con cháu đón trăng rằm.
Cúi xin phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, bình an, các cháu chăm ngoan, học hành tiến bộ, người lớn công việc thuận hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Giải nghĩa và cách điền
Bài giữ khung của văn khấn rằm gia tiên, chỉ thêm "nhân tiết Trung thu, con cháu sum họp" và lời cầu cho các cháu học hành. Cách điền giống các bài khác: họ tên người khấn, địa chỉ đang ở, năm can chi, họ nhà. Ai không theo Phật giáo có thể bỏ câu niệm Phật ở đầu và cuối.
Câu "cùng con cháu đón trăng rằm" là một chi tiết nhỏ nhưng làm bài khấn ấm hơn, gợi hình ảnh cả gia đình nhiều thế hệ ngồi cùng nhau.
Cúng vào lúc nào
Nhiều nhà cúng chiều hoặc tối ngày mười bốn, để tối rằm dành cho trẻ đi rước đèn. Cũng có nhà cúng ngay tối rằm khi trăng lên rồi phá cỗ. Cả hai đều phổ biến; chọn thời điểm cả nhà có mặt đông đủ nhất.
Năm nào rằm tháng Tám rơi vào ngày đi học, đi làm, có thể cúng vào buổi tối cuối tuần gần nhất. Dịp sum họp quan trọng hơn ngày chính xác.
Cho trẻ cùng tham gia lễ
Trung thu là dịp tự nhiên nhất để dạy trẻ về ông bà, tổ tiên. Có thể cho các cháu tự bày đĩa bánh, đĩa bưởi lên bàn thờ, đứng chắp tay khi người lớn khấn, rồi kể cho các cháu nghe ông bà ngày xưa đón Trung thu thế nào.
Với trẻ nhỏ, cần chú ý an toàn: không để trẻ tự thắp hương, giữ khoảng cách với nến và đèn lồng có nến thật. Đèn lồng giấy dùng nến dễ bắt lửa; nhiều nhà đã chuyển sang đèn lồng dùng pin, an toàn hơn khi trẻ chạy nhảy.
Đèn ông sao, mặt nạ và đồ chơi truyền thống
Đèn ông sao năm cánh, đèn kéo quân, mặt nạ giấy bồi, tò he là những đồ chơi gắn với Trung thu xưa. Chúng không liên quan trực tiếp tới việc thờ cúng, nhưng là một phần ký ức chung. Cùng các cháu làm một chiếc đèn ông sao bằng nan tre và giấy bóng kính có khi vui hơn mua món đồ chơi điện tử đắt tiền.
Treo đèn trang trí gần bàn thờ thì giữ khoảng cách với hương và nến, dây điện của đèn nháy không đi sát bát hương.
Biếu bánh trung thu: đừng để thành gánh nặng
Mùa Trung thu cũng là mùa biếu bánh. Món quà nhỏ thể hiện lòng quý mến, nhưng không cần chạy theo những hộp bánh vỏ cầu kỳ đắt đỏ. Biếu ông bà, bố mẹ một hộp bánh vừa ăn, kèm vài trái bưởi quê, nhiều khi được trân trọng hơn.
Ai muốn tặng thêm một món quà ý nghĩa dùng lâu cho gia đình, như đôi đèn thờ hay một vật phẩm trang trí bàn thờ, có thể tham khảo vật phẩm và quà tặng tại Thế Giới Phong Thủy, chọn món hợp không gian nhà người nhận.
Nguồn gốc Tết Trung thu: chuyện kể và ghi chép
Trung thu có gốc từ tục tế trăng mùa thu của cư dân nông nghiệp vùng Đông Á, khi trăng tháng Tám được cho là tròn và sáng nhất năm, trùng thời điểm nghỉ ngơi sau mùa vụ. Ở Việt Nam, Tết Trung thu đã có trong các ghi chép về phong tục thời Lê, Nguyễn, với hình ảnh rước đèn, bày cỗ trông trăng.
Bên cạnh ghi chép có nhiều chuyện kể dân gian: chú Cuội ngồi gốc cây đa, chị Hằng trên cung trăng, cá chép hóa rồng. Những câu chuyện ấy không cần "đúng" theo nghĩa lịch sử; giá trị của chúng là cho trẻ một thế giới tưởng tượng gắn với gia đình. Kể chuyện chú Cuội bên mâm cỗ là một phần của lễ, chẳng kém gì nén hương trên bàn thờ.
Ăn bánh trung thu cho vừa sức khỏe
Bánh nướng, bánh dẻo truyền thống nhiều đường, nhiều mỡ, một chiếc bánh cỡ lớn có thể chứa năng lượng tương đương một bữa ăn. Người cao tuổi, người có bệnh tiểu đường hay tim mạch nên ăn một miếng nhỏ chia sẻ cùng cả nhà thay vì cả chiếc. Trẻ nhỏ cũng không nên ăn quá nhiều bánh ngọt buổi tối.
Bánh có nhân trứng muối, lạp xưởng để lâu trong nhiệt độ cao dễ hỏng; nếu thấy mùi lạ, mốc hay chảy dầu bất thường thì bỏ đi, đừng tiếc. Mâm lễ đẹp nhất là mâm khiến cả nhà vui chứ không phải mâm khiến ai đó phải đi viện.
Trung thu ở các miền
Miền Bắc giữ nhiều nét cổ với mâm cỗ trông trăng, cỗ có bưởi, hồng, cốm, bánh. Miền Trung có những vùng múa lân rộn ràng, rước đèn qua phố cổ. Miền Nam nhộn nhịp với lồng đèn đủ hình dáng, hội lân sư rồng ở các khu phố người Hoa. Văn khấn gia tiên thì ở đâu cũng có cùng tinh thần: báo với tổ tiên rằng con cháu sum họp, mong mọi người bình an.
Trông trăng: phần lễ của trẻ con
Ngày xưa, sau lễ cúng gia tiên, trẻ con quây quần quanh mâm cỗ đặt ngoài sân để trông trăng, nghe người lớn đoán mùa màng qua màu trăng: trăng vàng thì được mùa lúa, trăng xanh lục thì có thể thiên tai. Đó là kinh nghiệm dân gian, không phải dự báo khoa học, nhưng là một trò chơi tuyệt vời để trẻ ngước nhìn trời đêm. Tắt bớt đèn điện, cùng các cháu ngắm trăng mười phút là món quà Trung thu giản dị mà khó quên.
Giữ lễ đơn giản mà ý nghĩa
Không nhất thiết làm mâm cỗ lớn hay khấn bài dài. Một đôi bánh, một đĩa quả, nén hương và vài câu khấn nôm cũng đủ: "Con lạy ông bà, hôm nay Trung thu, cả nhà con sum họp, con mời ông bà về cùng ngắm trăng". Sau đó tắt bớt đèn, cả nhà ra ban công nhìn trăng, ăn miếng bánh — đó là trọn một cái Tết.