Văn khấn sáng mùng một Tết Nguyên Đán: lễ gia tiên đầu năm, mâm cúng và lời chúc trước bàn thờ
Trả lời ngắn: sáng mùng một Tết, gia chủ thắp hương ban thần linh và ban gia tiên, dâng mâm cúng đầu năm (thường có xôi, bánh chưng hoặc bánh tét, mâm ngũ quả), đọc văn khấn chúc mừng năm mới và cầu bình an. Sau lễ, con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ, người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ.
Lễ sáng mùng một có ý nghĩa gì
Nếu lễ giao thừa là phút chuyển giao thì lễ sáng mùng một là bữa cúng đầu tiên trong năm mới, khi cả nhà đã nghỉ ngơi, mặc quần áo mới. Người xưa coi trọng "đầu xuôi đuôi lọt", nên buổi lễ này thường được làm chỉn chu, không khí vui tươi.
Trong lời khấn mùng một, phần chính là lời chúc mừng năm mới tới ông bà tổ tiên và lời cầu bình an cho gia đình. Không có phần "báo cáo" hay "xin lỗi" như lễ tất niên.
Giờ cúng sáng mùng một
Phần đông gia đình cúng buổi sáng, trước khi đi chúc Tết họ hàng. Có nhà cúng trưa bằng mâm cơm. Nhiều sách lịch ghi giờ hoàng đạo đầu năm; ai tin thì chọn, ai không thì cúng lúc cả nhà có mặt. Ông bà nào cũng muốn con cháu cùng có mặt hơn là đúng từng khắc.
Mâm cúng mùng một Tết
Mâm cúng mùng một thường thừa hưởng phần lớn đồ lễ đã bày từ tất niên: mâm ngũ quả, hoa, bánh chưng hoặc bánh tét. Bổ sung thêm:
- Đĩa xôi (xôi gấc màu đỏ được ưa chuộng ngày đầu năm), chè hoặc mứt.
- Mâm cơm nếu cúng trưa: gà luộc, giò, canh, các món Tết theo vùng.
- Chén nước mới, chén rượu mới, hương mới.
- Nhà ăn chay đầu năm có thể làm toàn mâm chay.
Ở miền Nam nhiều nhà cúng sáng mùng một bằng chè, bánh mứt và trà; mâm cơm để trưa hoặc chiều. Cách nào cũng đúng nếp.
Văn khấn gia tiên sáng mùng một Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần, Đương niên Hành khiển chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, ngài Bản gia Thổ địa Long mạch Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Hiển khảo, Hiển tỷ, nội ngoại tiên tổ họ [điền họ].
Tín chủ con là [họ tên], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [địa chỉ].
Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm [điền năm can chi], ngày đầu năm mới, con cháu thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, kính dâng lên trước án.
Con cháu kính chúc các cụ tiên tổ năm mới an vui nơi cõi xa, kính mời các cụ về chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin phù hộ cho toàn gia năm mới mạnh khỏe, bình an, người làm ăn được thuận lợi, người học hành được tấn tới, cả nhà sống hòa thuận, thương yêu nhau.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Giải nghĩa và cách điền
Bài giữ khung kính lạy quen thuộc: trời Phật, thần linh, Táo quân, Thổ công, rồi tổ tiên. Điểm khác là câu "kính chúc các cụ tiên tổ năm mới an vui" — con cháu chúc Tết ông bà đã khuất, như vẫn chúc Tết ông bà còn sống. Phần điền giống các bài khác: họ nhà, họ tên người khấn, địa chỉ, năm can chi mới.
Ai muốn khấn nôm có thể nói: "Con lạy ông bà, hôm nay mùng một Tết, cả nhà con chúc ông bà năm mới. Con xin ông bà phù hộ cho bố mẹ con khỏe, các cháu ngoan". Ngắn mà đủ lòng.
Bản gọn mùng một Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần, thần linh cai quản nơi này, cùng tiên tổ nội ngoại họ [điền].
Con là [họ tên], ở tại [địa chỉ]. Hôm nay mùng Một Tết năm [điền], con cháu kính chúc tiên tổ năm mới, thành tâm dâng hương hoa, lễ vật.
Cúi xin phù hộ cả nhà năm mới bình an, mạnh khỏe. Nam mô A Di Đà Phật!
Chúc Tết ngay sau lễ: phần ấm áp nhất
Sau khi khấn, nhiều gia đình có nếp con cháu xếp hàng chúc Tết ông bà, cha mẹ theo thứ tự từ lớn đến nhỏ. Người lớn đáp lời chúc và mừng tuổi. Đây là lúc hiếm hoi trong năm cả nhà nói ra những lời tốt đẹp với nhau một cách trang trọng.
Có thể gợi ý các cháu chuẩn bị một câu chúc riêng thay vì đọc thuộc "an khang thịnh vượng". Một câu như "cháu chúc bà năm nay đỡ đau lưng" chân thật và đáng yêu hơn nhiều.
Những điều kiêng ngày mùng một: nên hiểu thế nào
Nhiều nhà kiêng quét nhà ngày mùng một vì sợ "quét lộc đi", kiêng cho vay mượn, kiêng nói điều xui. Những điều này là tập quán, giữ được thì cho vui. Nhưng nếu nhà có trẻ nhỏ làm rơi thức ăn hay có mảnh vỡ thì cứ dọn ngay; một vết trượt ngã đầu năm mới đúng là xui thật.
Ngày mùng một cũng là ngày nhiều người đi lễ chùa, đi chúc Tết. Đi xa nên có kế hoạch, không uống rượu bia khi lái xe — chúc Tết bằng xe ôm công nghệ hay taxi còn hơn mang theo rủi ro.
Lễ chùa sáng mùng một: đi sao cho thong thả
Sau lễ ở nhà, nhiều người đi lễ chùa đầu năm. Ngày mùng một các chùa lớn đông nghẹt; người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai nên chọn chùa gần nhà hoặc đi vào ngày khác trong tháng Giêng. Lễ Phật ở chùa dùng lễ chay, đặt lễ ở ban được chùa chỉ định, công đức vào hòm công đức chứ không nhét tiền lên tay tượng.
Tránh xa những người mời "xem quẻ đầu năm", "xin sớ cầu tài" ở cổng chùa với giá không rõ ràng. Chùa thật sự không cần khách đóng tiền mới được lễ Phật. Lễ chùa đầu năm là để lòng nhẹ nhõm, không phải để mang về nỗi lo vì một lá quẻ.
Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy
Câu ca dao quen thuộc này nói về thứ tự thăm hỏi: mùng một ở nhà bên nội, mùng hai sang bên ngoại, mùng ba thăm thầy cô. Ngày nay lịch đi lại linh hoạt hơn, nhưng tinh thần nhớ ơn cha mẹ hai bên và người dạy dỗ mình vẫn còn nguyên.
Nhà có bàn thờ ở cả hai bên nội ngoại thì sáng mùng một thắp hương bên nội, mùng hai thắp hương bên ngoại là nếp nhiều nhà giữ.
Chuẩn bị quà mừng năm mới cho gia đình
Đầu năm nhiều người muốn có một món đồ mang ý nghĩa may mắn cho gia đình hoặc làm quà biếu ông bà, cha mẹ. Không cần đắt tiền, quan trọng là phù hợp người nhận. Có thể tham khảo vật phẩm may mắn tại Thế Giới Phong Thủy để chọn một món nhỏ đặt trên bàn làm việc hay phòng khách; đừng mua theo lời quảng cáo "mua ngày đầu năm mới linh".
Mâm ngũ quả: ý nghĩa và cách bày
Mâm ngũ quả là năm loại quả bày trên bàn thờ ngày Tết, tượng trưng cho ngũ hành và mong ước đủ đầy. Miền Bắc hay dùng chuối xanh, bưởi, phật thủ, cam, quýt; miền Nam chuộng mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung với ý "cầu vừa đủ xài sung". Không có danh sách bắt buộc; quả tươi, lành lặn, đẹp mắt là được.
Bày nải chuối hoặc quả to ở dưới làm đế, quả tròn ở giữa, quả nhỏ xen kẽ cho cân. Mâm quả cao quá dễ đổ khi châm hương; giữ chiều cao vừa phải. Quả để trên bàn thờ cả tuần Tết nên chọn loại để lâu được, thay quả hỏng sớm để không thu hút ruồi kiến.
Lời chúc mùng một: nói gì cho đúng dịp
Người lớn tuổi thích những lời chúc mộc mạc về sức khỏe, con cháu ngoan; người trẻ thích lời chúc về công việc, học hành. Tránh chúc kiểu "năm nay lấy vợ đi", "năm nay sinh con đi" với người đang có nỗi riêng — lời chúc đầu năm mà khiến người khác chạnh lòng thì đã mất ý nghĩa.
Nhà có trẻ nhỏ, người lớn nên dặn trước các cháu đứng ngay ngắn trong lúc khấn, sau đó mới tới phần chúc Tết và lì xì. Trẻ biết trước thứ tự sẽ không sốt ruột, buổi lễ sáng mùng một diễn ra thong thả, vui vẻ.
Giữ nhịp nhẹ nhàng cho ba ngày Tết
Sáng mùng một mở đầu ba ngày Tết với nhiều việc: cúng, chúc Tết, đi lễ, thăm họ hàng. Đừng dồn quá nhiều lịch khiến cả nhà mệt lả. Một buổi sáng thong thả, mâm lễ vừa phải, một lời chúc thật lòng đủ làm nên cái Tết đẹp. Phần còn lại của ngày dành để nghỉ ngơi, trò chuyện là cách đón năm mới tốt nhất.