Văn khấn hóa vàng tiễn ông bà sau Tết: chọn ngày, bài khấn và cách hóa vàng an toàn, ít khói

Trả lời ngắn: lễ hóa vàng thường làm từ mùng ba đến mùng mười tháng Giêng, tùy nếp nhà. Gia chủ dâng mâm cơm, đọc văn khấn tiễn tổ tiên trở về sau những ngày ăn Tết, rồi hóa vàng (đốt vàng mã) ở nơi an toàn. Nhà không đốt vàng mã vẫn làm lễ tiễn bình thường, chỉ bỏ phần hóa vàng.

Hóa vàng là gì

"Hóa vàng" là đốt vàng mã, giấy tiền sau khi cúng, với quan niệm dân gian rằng lửa chuyển đồ dâng sang cõi bên kia. Lễ hóa vàng sau Tết vì thế cũng là lễ tiễn ông bà, tổ tiên trở về sau mấy ngày sum họp cùng con cháu. Ngày hóa vàng đánh dấu Tết ở nhà đã khép lại, mọi người trở lại nhịp làm ăn.

Nếu lễ rước ông bà chiều ba mươi là lời mời, thì lễ hóa vàng là lời tiễn. Hai lễ đi thành cặp trong nếp Tết của nhiều gia đình.

Chọn ngày hóa vàng

Không có ngày cố định chung. Nhiều gia đình miền Bắc hóa vàng chiều mùng ba; nhiều nhà làm mùng bốn, mùng năm hoặc tới mùng bảy, mùng mười tùy lúc con cháu còn ở nhà. Có nhà xem ngày tốt trong lịch; có nhà đơn giản chọn ngày trước hôm cả nhà đi làm lại.

Một số người tránh hóa vàng vào ngày được lịch ghi là "xấu" như mùng năm. Đây là tùy niềm tin; ngày nào cả nhà thu xếp được để làm lễ chu đáo thì là ngày phù hợp.

Mâm lễ hóa vàng

• Mâm cơm theo nếp nhà, thường tương tự mâm cơm Tết.
• Hương, hoa, quả, rượu, nước, trầu cau.
• Vàng mã (nếu nhà có dùng): tiền vàng, quần áo giấy; nên lượng vừa phải.
• Một chậu kim loại hoặc lò hóa vàng, xô nước để dập lửa.

Một số gia đình bày thêm mâm lễ ở ban thần linh, khấn tạ thần linh đã cho tổ tiên về ăn Tết.

Văn khấn hóa vàng tiễn ông bà

Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần, ngài Bản gia Táo quân, ngài Bản gia Thổ địa Long mạch Tôn thần.

Con kính lạy các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Hiển khảo, Hiển tỷ, nội ngoại tiên tổ họ [điền họ].

Tín chủ con là [họ tên], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [địa chỉ].

Hôm nay là ngày mùng [điền] tháng Giêng năm [điền năm can chi]. Những ngày Tết vừa qua, con cháu được đón các cụ về sum họp. Nay tiết xuân đã ổn, con cháu thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, mâm cơm, kim ngân, dâng lên trước án, làm lễ tiễn các cụ trở về.

Cúi xin các cụ thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu cả năm mạnh khỏe, bình an, làm ăn chân chính, học hành tấn tới, trong ấm ngoài êm.

Chúng con lễ bạc tâm thành, kính cẩn tiễn đưa, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Nhà không đốt vàng mã thì bỏ chữ "kim ngân".

Giải nghĩa và cách điền

"Tiết xuân đã ổn" nghĩa là những ngày Tết đã trọn vẹn. "Trong ấm ngoài êm" là gia đình hòa thuận, quan hệ bên ngoài suôn sẻ. Phần cần điền gồm họ nhà, họ tên người khấn, địa chỉ, ngày hóa vàng và năm can chi.

Nhiều gia đình thêm một câu ngắn tạ thần linh: "Cảm tạ chư vị Tôn thần đã cho phép tiên tổ về ăn Tết cùng con cháu". Đây là nét lễ nghĩa đẹp, không bắt buộc.

Hóa vàng an toàn, ít khói

Mùa xuân miền Bắc hanh khô, miền Nam nắng nóng, đốt vàng mã ở nơi không phù hợp dễ cháy lan. Những nguyên tắc nên giữ:

• Đốt trong chậu kim loại hoặc lò hóa vàng, đặt trên nền gạch hoặc xi măng.
• Chọn chỗ thoáng, xa mái tôn, mái lá, dây điện, xe cộ, cây khô.
• Đốt từng ít một, không đổ cả bao vào cùng lúc khiến lửa bùng cao.
• Có người trông tới khi tắt hẳn, dội nước cho tro nguội.
• Không đốt ở ban công chung cư, hành lang, tầng hầm; trẻ nhỏ đứng xa.

Khói vàng mã có thể gây khó chịu cho người hen suyễn, người già. Đốt ít là vừa đỡ ô nhiễm vừa đỡ tốn kém.

Không đốt vàng mã có được không

Được. Nhiều chùa và nhà nghiên cứu văn hóa đã chỉ ra rằng đốt vàng mã không có trong giáo lý Phật giáo và là tục có thể giản lược. Nhà không đốt vàng mã vẫn làm lễ tiễn ông bà với hương hoa, mâm cơm và lời khấn.

Một số gia đình dùng số tiền định mua vàng mã để làm việc thiện, hồi hướng cho ông bà. Cách này được nhiều người cho là đúng tinh thần hơn. Đừng tin lời ai bảo "không đốt đủ thì ông bà dưới đó thiếu thốn" để bán thêm vàng mã.

Sau lễ: rút hương, dọn bàn thờ

Sau hóa vàng, nhiều nhà hạ bớt đồ Tết trên bàn thờ: bánh chưng, mâm ngũ quả đã héo, hoa tàn. Bàn thờ trở lại dáng thường ngày, giữ đèn, bát hương, lọ hoa, chén nước. Đây cũng là lúc lau lại bàn thờ sau nhiều ngày khói hương.

Đồ thờ sứt mẻ trong dịp Tết có thể thay sau lễ. Ai cần có thể xem lư hương và đồ thờ tại Thế Giới Phong Thủy, chọn món dễ lau, đế vững cho cả năm.

Vàng mã đến từ đâu

Tục đốt vàng mã có gốc từ phong tục Trung Hoa, gắn với quan niệm người chết vẫn cần tiêu dùng ở cõi âm. Khi vào Việt Nam, tục này hòa với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và trở nên phổ biến, nhất là ở các thành phố trong thế kỷ hai mươi. Đồ mã ngày nay có cả nhà lầu, xe hơi, điện thoại giấy — điều cho thấy tục này thay đổi theo đời sống chứ không phải một nghi lễ cố định từ ngàn xưa.

Hiểu nguồn gốc để thấy việc giảm hay bỏ vàng mã không làm "mất gốc". Cái gốc của lễ tiễn ông bà là lòng tưởng nhớ, còn vàng mã chỉ là một hình thức đi kèm, có thể giữ ít hay bỏ tùy gia đình.

Khi con cháu bất đồng về chuyện đốt vàng mã

Trong nhiều gia đình, ông bà, bố mẹ muốn đốt vàng mã đủ lệ, còn con cái muốn bỏ vì tốn kém và khói bụi. Cách dung hòa hay được chọn là giữ một lượng nhỏ tượng trưng theo ý người lớn tuổi, phần còn lại chuyển sang việc thiện hoặc mua hoa quả dâng lễ. Tranh cãi gay gắt trong ngày tiễn ông bà là điều không ai mong.

Người trẻ có thể nhẹ nhàng giải thích về an toàn cháy nổ, về chuyện nhiều chùa khuyên bỏ vàng mã, thay vì nói rằng phong tục của bố mẹ là "mê tín". Tôn trọng niềm tin của người lớn trong khi từng bước thay đổi là cách giữ hòa khí.

Hóa vàng ở nhà thờ họ và nghĩa trang

Ở nhà thờ họ, lễ hóa vàng thường do trưởng họ chủ trì, con cháu các chi cùng về. Một số nơi còn ra mộ thắp hương sau lễ. Khi thắp hương ở nghĩa trang, không đốt vàng mã giữa bãi cỏ khô; dùng lò đốt chung nếu nghĩa trang có, và mang rác về.

Chuẩn bị lễ hóa vàng trong một buổi sáng

Muốn lễ hóa vàng gọn gàng, có thể chuẩn bị theo thứ tự: sáng sớm nấu mâm cơm, bày lễ, thắp hương khấn; đợi hương cháy khoảng hai phần ba thì xin phép hóa vàng; đốt vàng mã từng ít một trong chậu; dội nước, dọn tro; hạ mâm và cả nhà cùng ăn. Toàn bộ chỉ mất một buổi sáng, buổi chiều cả nhà còn thời gian nghỉ trước ngày đi làm lại.

Khép Tết, mở năm

Lễ hóa vàng là lời chào tạm biệt, cũng là lời nhắc con cháu bắt đầu một năm làm việc. Những lời cầu trong văn khấn — sức khỏe, bình an, làm ăn chân chính — đều là việc mỗi người tự góp sức. Nén hương tiễn ông bà sẽ trọn nghĩa hơn khi sau đó cả nhà bắt tay vào việc với tinh thần tốt.

Câu hỏi thường gặp