Văn khấn cúng cơm mời ông bà mùng hai, mùng ba Tết: bài ngắn cho mỗi bữa và cách giữ nếp không mệt
Trả lời ngắn: ngày mùng hai, mùng ba Tết, nhiều gia đình đặt mâm cơm lên bàn thờ trước bữa trưa hoặc tối, thắp hương và khấn ngắn mời ông bà dùng bữa cùng con cháu. Văn khấn mỗi ngày chỉ cần nêu ngày, người khấn và lời mời; không cần đọc bài dài như lễ giao thừa.
Nếp mời ông bà dùng cơm ngày Tết
Sau khi rước ông bà về ăn Tết, con cháu coi các cụ như đang có mặt trong nhà. Vì vậy mỗi bữa cơm ngày Tết, mâm cơm được đặt lên bàn thờ trước, thắp nén hương mời "ông bà dùng cơm", rồi mới hạ xuống cho cả nhà. Cách làm này giống như mời người lớn trong nhà ăn trước, một nét lễ nghĩa rất Việt.
Có nhà mời mỗi bữa, có nhà chỉ mời bữa trưa, có nhà gom lại thành một lễ mỗi ngày. Không có nếp nào "đúng hơn"; nhịp sống mỗi nhà khác nhau.
Mâm cơm ngày Tết không cần cầu kỳ
Sau mâm cỗ tất niên và mùng một, đồ ăn ngày Tết thường còn nhiều. Mâm cơm mời ông bà mùng hai, mùng ba có thể chính là bữa ăn thường ngày Tết của nhà: bánh chưng rán, thịt đông, dưa hành ở miền Bắc; thịt kho trứng, dưa giá, canh khổ qua ở miền Nam.
- Bày đủ bát đũa theo số người lớn trong nhà hoặc theo nếp quen.
- Một chén rượu, chén nước, có nhà thêm chén chè.
- Thắp ba nén hương; không cần thay hoa mỗi bữa.
Đồ ăn để lâu ngày Tết dễ hỏng; mâm cúng xong nên hạ trong khoảng nửa giờ, đồ ăn thừa bảo quản lạnh, hâm kỹ trước khi dùng lại.
Văn khấn cúng cơm mùng hai Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần, ngài Bản gia Táo quân, ngài Bản gia Thổ địa.
Con kính lạy các cụ tiên tổ nội ngoại họ [điền họ].
Tín chủ con là [họ tên], cùng gia quyến, ngụ tại [địa chỉ].
Hôm nay là ngày mùng Hai tháng Giêng năm [điền năm can chi], con cháu thành tâm sửa biện mâm cơm, hương hoa, trà quả, kính mời các cụ tiên tổ về dùng bữa cùng con cháu.
Cúi xin phù hộ cho toàn gia mạnh khỏe, bình an, những ngày Tết được vui vẻ, đi lại thuận lợi.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Ngày mùng ba dùng bài y như vậy, chỉ đổi "mùng Hai" thành "mùng Ba". Nhà đi thăm bên ngoại mùng hai thì có thể thêm câu xin phép vắng nhà nửa ngày.
Bản rất ngắn cho mỗi bữa
Khi mời cơm nhiều bữa trong ngày, đọc lại bài đầy đủ mỗi lần là không cần thiết. Câu mời ngắn như sau là đủ:
Con kính mời các cụ tổ tiên, ông bà về dùng cơm cùng con cháu. Con xin phù hộ cả nhà mạnh khỏe.
Có cụ còn chỉ chắp tay nói "Mời ông bà xơi cơm", như nói với người trong nhà. Lời mời giản dị vẫn chuyển được tấm lòng.
Khi cả nhà đi vắng ngày Tết
Những ngày Tết cả nhà hay đi chúc Tết, về quê ngoại, đi chơi xa. Không ai ở nhà thì không cúng cơm được, cũng không nên để hương nến cháy khi nhà vắng. Trước khi đi, có thể thắp nén hương khấn ngắn xin phép, tắt nến, rút bớt điện trang trí. Về nhà thì mời ông bà bữa tối là được.
Đi xa nhiều ngày thì nhờ hàng xóm hoặc người thân trông nhà, khóa cửa cẩn thận. Dịp Tết cũng là dịp trộm cắp nhiều.
Mùng hai, mùng ba ở các vùng
Nhiều nơi miền Bắc giữ nếp mùng hai về nhà ngoại, mùng ba đi thăm thầy và hóa vàng. Nhiều nơi miền Trung, miền Nam có tục cúng "đưa ông bà" sớm hay muộn hơn, có nhà để tới mùng bốn, mùng năm, có nhà hóa vàng ngay chiều mùng ba. Vì thế lễ cúng cơm mùng ba có khi trùng với lễ hóa vàng; khi đó dùng bài văn khấn hóa vàng.
Giữ nếp mà không kiệt sức
Người phụ nữ trong nhà thường gánh phần lớn việc nấu nướng ngày Tết. Cúng cơm mỗi bữa nghĩa là mỗi bữa phải bày biện, dọn dẹp thêm. Gia đình có thể thống nhất chỉ mời một bữa trưa mỗi ngày, hoặc phân công anh em, con cháu cùng làm. Ông bà ngày xưa đặt ra nếp là để con cháu quây quần, không phải để một người quần quật.
Những món đơn giản, nấu một lần ăn hai ba bữa vẫn đủ làm mâm cúng. Không ai cần mâm mới tinh mỗi bữa.
Bày mâm cơm trên bàn thờ cho gọn và an toàn
Bàn thờ ngày Tết đã chật mâm ngũ quả, bánh chưng, hoa, nên đặt thêm mâm cơm thường phải xoay xở. Nhiều nhà kê một chiếc bàn thấp ngay phía trước bàn thờ để đặt mâm cơm, thắp hương ở bát hương chính phía trên. Cách này vừa đủ chỗ vừa tránh đặt nồi canh nóng sát chân bát hương, sát hoa giấy.
Món canh, món nóng nên múc ra bát vừa phải, đừng đặt cả nồi lên bàn thờ. Đũa đặt ngay ngắn trên bát hoặc gác lên mép đĩa theo nếp nhà. Khi hạ mâm, bưng từng món một, đừng bê cả mâm nặng qua đầu khi bàn thờ cao, dễ đổ vỡ và bỏng.
Mời ông bà khi có khách đến chơi Tết
Mùng hai, mùng ba là ngày khách khứa đến chúc Tết nhiều. Nếu bữa cơm có khách, vẫn có thể mời ông bà trước như thường, rồi mời khách vào mâm. Nhiều vị khách lớn tuổi còn thích được thắp nén hương lên bàn thờ nhà chủ để chúc Tết các cụ đã khuất; gia chủ đưa hương mời khách là phép lịch sự đẹp.
Không có điều kiêng nào nói khách thắp hương bàn thờ nhà mình là không nên. Chỉ nhắc khách cắm hương ngay ngắn, tránh chạm vào đồ trang trí bằng giấy.
Khi nhà có người ốm trong những ngày Tết
Tết là lúc nhiều người già mệt vì thay đổi giờ giấc, ăn uống thất thường. Nếu trong nhà có người ốm, đừng vì giữ nếp cúng mà trì hoãn đưa đi khám. Có thể thêm một câu trong lời mời cơm: "Con xin ông bà phù hộ cho bà [tên] mau khỏe", đồng thời gọi bác sĩ, đưa tới cơ sở y tế đang trực Tết khi cần.
Bàn thờ vẫn có hương khói, nhưng bữa cơm hôm ấy giản dị hơn cũng không sao. Ông bà nào cũng muốn con cháu chăm người đang sống trước tiên.
Dạy trẻ cùng mời ông bà
Cho trẻ bưng bát cơm nhỏ lên bàn thờ, đứng cạnh khi người lớn mời, rồi chính các cháu nói câu "mời ông bà ăn cơm". Đó là cách trẻ học về nguồn cội tự nhiên nhất. Nhớ giữ trẻ xa nến và bát hương; nhà có trẻ nhỏ nên dùng đèn điện ngày Tết.
Đồ thờ dùng trong những ngày Tết
Ngày Tết bàn thờ dùng nhiều nhất trong năm, đồ thờ dễ sứt mẻ, đèn dễ hỏng. Nếu cần thay đĩa quả, bát cơm thờ, chén nước, có thể xem đồ thờ tại Thế Giới Phong Thủy; chọn đồ men dễ rửa, đế vững, cỡ vừa bàn thờ.
Ăn uống những ngày Tết cho nhẹ bụng
Ba ngày Tết với bánh chưng, giò, thịt đông, mứt ngọt dễ làm người lớn tuổi đầy bụng, tăng đường huyết. Mâm cơm mùng hai, mùng ba có thể thêm rau luộc, canh rau, dưa góp cho cân bằng. Người có bệnh mạn tính nhớ uống thuốc đúng giờ dù ngày Tết bữa ăn thất thường. Mâm cơm mời ông bà mà cả nhà ăn khỏe, ngon miệng mới là mâm cơm đúng ý các cụ.
Một số nhà còn giữ tục mời ông bà xơi trầu, uống chén trà sau bữa cơm, như khi các cụ còn sống. Chén trà nóng đặt lên bàn thờ sau bữa trưa là chi tiết nhỏ nhưng khiến con cháu nhớ thói quen thường ngày của ông bà.
Khép lại những ngày Tết
Sau mùng ba hoặc vài ngày sau, gia đình làm lễ hóa vàng tiễn ông bà. Những bữa cơm mời ông bà trong mấy ngày Tết là chuỗi ngày đoàn viên hiếm hoi trong năm. Giữ được nếp ấy, dù chỉ một bữa mỗi ngày, là giữ cho Tết đúng nghĩa sum vầy.