Văn khấn giao thừa ngoài trời: tiễn quan cũ, đón quan Đương niên và bảng tên hành khiển mười hai năm

Trả lời ngắn: lễ giao thừa ngoài trời làm vào thời khắc chuyển năm, mâm lễ đặt trước sân hoặc trước cửa nhà, khấn tiễn vị quan Hành khiển năm cũ và đón vị quan Đương niên năm mới (tên mỗi năm khác nhau theo mười hai chi). Sau lễ ngoài trời mới vào làm lễ giao thừa trong nhà dâng gia tiên.

Lễ trừ tịch và tục tiễn quan cũ, đón quan mới

Đêm giao thừa trong sách xưa gọi là đêm trừ tịch, nghĩa là đêm trừ bỏ cái cũ. Dân gian tin rằng mỗi năm có một vị quan Hành khiển được Ngọc Hoàng cử xuống coi việc nhân gian; đến giao thừa thì vị cũ bàn giao, vị mới nhận việc. Lễ ngoài trời là để tiễn và đón các vị trong lúc "đi đường", nên bày ở sân thay vì trong nhà.

Đây là tín ngưỡng có gốc từ quan niệm Đạo giáo, đi vào phong tục Việt từ lâu. Hiểu như vậy để thấy lễ giao thừa ngoài trời là một nét văn hóa, nhà nào giữ thì làm, nhà nào không làm cũng không phải điều gở.

Bảng tên Hành khiển, Hành binh, Phán quan theo năm

Bảng dưới đây là bảng thường in trong các sách văn khấn phổ thông. Các bản in đôi chỗ ghi khác nhau ở tên Hành binh hoặc Phán quan; gia đình quen theo cuốn sách nào thì đọc theo cuốn ấy, không cần tranh cãi đúng sai.

Cách dùng: "quan cũ" là vị của năm đang kết thúc, "quan mới" là vị của năm sắp tới. Chẳng hạn chuyển từ năm Tỵ sang năm Ngọ thì tiễn Ngô Vương, đón Tần Vương.

Mâm lễ giao thừa ngoài trời

• Gà luộc nguyên con (có nhà dùng gà trống), xôi hoặc bánh chưng, bánh tét.
• Mâm ngũ quả, hoa, trầu cau, rượu, nước, hương, nến hoặc đèn.
• Mũ áo quan Hành khiển bằng giấy và vàng mã theo nếp nhiều nhà (có thể bỏ).
• Nhà ăn chay có thể dùng mâm chay hoàn toàn.

Bàn lễ đặt ở sân, trước hiên hoặc ngay cửa chính, quay mặt ra ngoài. Nhà ở phố không có sân có thể đặt sát cửa ra vào, chú ý không lấn lối đi chung.

Văn khấn giao thừa ngoài trời

Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Con kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.

Con kính lạy Đức Đương niên Hành khiển [tên Hành khiển năm mới], Đức [tên Hành binh] Hành binh chi thần, [tên Phán quan] Phán quan.

Con kính lạy ngài cựu niên Hành khiển [tên Hành khiển năm cũ], cùng các vị Hành binh, Phán quan năm cũ.

Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng, Thổ địa, Táo quân, Long mạch cùng chư vị Tôn thần.

Nay phút giao thừa năm [năm can chi cũ] chuyển sang năm [năm can chi mới], tín chủ con là [họ tên], ngụ tại [địa chỉ], thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả bày ra trước án nơi ngoài trời.

Kính dâng lên chư vị Tôn thần, cúi xin tiễn đưa ngài cựu niên Hành khiển và nghênh đón ngài Đương niên Hành khiển.

Cúi xin các ngài chứng giám, phù hộ cho toàn gia năm mới bình an, mạnh khỏe, mọi việc hanh thông, gia đạo yên vui.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Giải nghĩa và cách điền

"Đương niên" là năm hiện tại; "cựu niên" là năm cũ. "Bản cảnh Thành hoàng" là vị thần làng, thần khu vực nơi mình ở. "Nghênh đón" nghĩa là ra đón. Phần điền gồm tên ba vị của năm mới, tên Hành khiển năm cũ, năm can chi cũ và mới, họ tên và địa chỉ.

Câu kính lạy "Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật" xuất hiện trong nhiều bản văn khấn giao thừa vì Phật Di Lặc tượng trưng cho tương lai và niềm vui. Nhà không theo Phật giáo có thể lược câu này cùng câu niệm Phật.

Thời điểm làm lễ

Lễ được làm sát giờ Tý, tức khoảng trước và quanh nửa đêm chuyển năm. Nhiều nhà bày lễ từ khoảng mười một giờ đêm, thắp hương và khấn khi đồng hồ điểm mười hai giờ. Giờ Tý trong lịch truyền thống bắt đầu từ hai mươi ba giờ, nên có nhà làm lễ ngay từ đó; cả hai cách đều phổ biến.

Nhà có người già, trẻ nhỏ không thức khuya được có thể bày lễ sớm hơn một chút, khấn xong vẫn để mâm qua thời khắc giao thừa. Lòng thành không đo bằng phút giây.

Làm lễ giao thừa ở chung cư thế nào

Ở chung cư không có sân, nhiều nhà bày mâm nhỏ trước cửa sổ hoặc ban công nhà mình (không lấn sang hành lang chung), mở cửa hướng ra ngoài trời rồi khấn. Hầu hết tòa nhà cấm đốt vàng mã và hạn chế lửa trần, nên dùng đèn điện, thắp ít hương, không đốt mũ áo giấy.

Có gia đình chọn chỉ làm lễ trong nhà với gia tiên và khấn thầm lời tiễn quan cũ, đón quan mới. Đây là cách điều chỉnh hợp lý với nhà ở hiện đại, không làm lễ "thiếu".

An toàn đêm giao thừa

• Nến, hương đặt trên bàn vững, có chắn gió; không để gần rèm, cây khô, chậu cảnh nhựa.
• Hóa vàng (nếu có) trong chậu kim loại, xa nhà xe, mái tôn, dây điện; có người trông tới khi tắt.
• Không đốt pháo nổ — đây là việc pháp luật cấm và rất nguy hiểm. Pháo hoa chỉ dùng loại được phép và theo hướng dẫn.
• Trẻ nhỏ không đứng sát mâm lễ có lửa.

Một đêm giao thừa bình an, không ai bị bỏng, không nhà nào cháy, là điều tốt lành đầu tiên của năm mới.

Cúng giao thừa ở cơ quan, cửa hàng, nhà thờ họ

Một số cửa hàng, xưởng sản xuất có người trực Tết cũng làm lễ giao thừa ngoài trời trước cửa cơ sở, với bài khấn tương tự, thay địa chỉ nhà bằng địa chỉ cơ sở và xưng "tín chủ đại diện". Nhà thờ họ thì do trưởng họ hoặc người được họ cử chủ lễ, đọc thêm câu mời "liệt vị tiên tổ dòng họ".

Ở những nơi này, trách nhiệm an toàn còn lớn hơn ở nhà: kho hàng, xưởng gỗ, nơi chứa vải vóc rất dễ bắt lửa. Nếu không có người ở lại trông, hãy làm lễ sớm, dập hết lửa trước khi khóa cửa về. Khấn tiễn quan cũ đón quan mới không cần đợi đúng phút giao thừa khi không có ai ở lại canh lửa.

Sau lễ: thụ lộc ngoài trời

Khấn xong, đợi hương tàn chừng hai phần ba, gia chủ vái tạ rồi hạ lễ. Theo nếp nhiều nhà, mâm lễ ngoài trời được mang vào để cả nhà cùng thụ lộc sau khi đã cúng gia tiên. Gà luộc đã để ngoài trời lâu nên hâm lại kỹ trước khi ăn.

Vì sao lễ ngoài trời còn được nhiều nhà giữ

Trong nhịp sống hiện đại, lễ giao thừa ngoài trời là một trong số ít nghi lễ khiến cả nhà cùng bước ra khỏi phòng khách, đứng dưới bầu trời đêm chờ năm mới. Cái hay ấy nằm ở khoảnh khắc chung hơn là ở danh sách tên các vị quan. Nhiều người trẻ không tin chuyện quan Hành khiển vẫn thích phút đứng cạnh bố mẹ trước mâm lễ ngoài sân, nghe tiếng pháo hoa xa xa — đó là ký ức Tết đáng giữ.

Người không nhớ tên các vị quan cũng không cần lo: đọc chung "ngài cựu niên Hành khiển" và "ngài Đương niên Hành khiển" vẫn đủ ý tiễn và đón. Tên cụ thể chỉ làm bài khấn trang trọng hơn, không phải điều kiện để lễ được chứng giám.

Chuẩn bị gọn từ chiều ba mươi

Để đêm giao thừa không vội, có thể chuẩn bị bàn lễ, chậu hóa vàng, đèn, hương từ chiều. Chép sẵn bài khấn đã điền tên năm, tên ba vị quan ra giấy. Ai cần lư hương, đèn thờ dùng ngoài trời chắc chắn có thể tham khảo lư hương và đèn thờ tại Thế Giới Phong Thủy, ưu tiên loại đế nặng, có chắn gió.

Câu hỏi thường gặp