Văn khấn thả cá chép tiễn ông Táo: thả ở đâu, thả thế nào cho đúng và không làm hại môi trường
Trả lời ngắn: Ở miền Bắc, cá chép là "phương tiện" đưa ông Táo về trời, nên sau lễ 23 tháng Chạp nhiều nhà mang cá đi thả. Lời khấn khi thả cá ngắn, có chỗ [điền], nói ý tiễn Táo quân và mong cá được sống. Phần quan trọng không kém là thả đúng cách: thả ở ao hồ sạch, nhẹ tay, không ném cả túi nilon xuống nước, không thả cá ngoại lai, và không thả nơi cá sẽ bị vớt bán lại.
Vì sao lại là cá chép
Theo tích "cá chép hóa rồng", cá chép vượt Vũ Môn thì hóa rồng bay lên trời. Dân gian ghép tích này với lễ ông Táo, coi cá chép là con vật đưa Táo quân lên thiên đình. Ở miền Trung, miền Nam, nhiều nơi dùng ngựa giấy hoặc cá giấy thay cá sống.
Ý nghĩa sâu hơn của việc thả cá là phóng sinh: trả lại sự sống cho một sinh vật, coi như một việc thiện đầu năm.
Chọn cá
Chọn cá chép khỏe, bơi nhanh, vảy không tróc, mang hồng. Nhiều nhà mua ba con, tượng trưng cho ba vị Táo quân; có nhà mua một con. Không cần mua cá chép đỏ hay cá chép Koi; cá chép ta là đúng nếp và hợp với ao hồ Việt Nam.
Tránh mua cá đã yếu, nằm nghiêng, vì thả ra cũng khó sống.
Giữ cá sống trong lúc cúng
Để cá trong chậu nước sạch, đủ rộng, không phơi nắng. Nếu cúng lâu, thay nước một lần. Đặt chậu cá cạnh mâm lễ hoặc dưới bàn, không đặt sát hương nến.
Không nên để cá trong túi nilon kín suốt buổi lễ; cá thiếu oxy sẽ yếu đi.
Bài văn khấn khi thả cá chép
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền tên năm can chi], nhằm ngày [điền ngày dương lịch].
Tín chủ con là [điền họ tên người khấn], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [điền số nhà, đường, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố].
Nhân ngày tiễn Táo quân về trời, gia đình con xin phóng sinh [điền số] con cá chép nơi đây. Cúi xin Tôn thần thượng lộ bình an, tâu điều lành với Thượng đế; xin cho những con cá này được sống, sinh sôi.
Gia đình con nguyện năm mới sống hiền lành, làm nhiều việc thiện.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Khấn thầm hay khấn nhỏ đều được. Khấn xong mới thả cá.
Thả ở đâu là đúng
- Ao, hồ, sông có nước sạch, có dòng chảy hoặc rộng, không bị ô nhiễm.
- Nơi có bậc lên xuống an toàn, không phải trèo lan can.
- Tránh cống rãnh, mương thoát nước thải, hồ cạn đầy rác.
- Tránh bể cảnh của tòa nhà, hồ nuôi cá Koi tư nhân.
- Ở một số địa phương có điểm thả cá do chính quyền bố trí, nên dùng các điểm đó.
Thả thế nào cho cá sống
Mang cá trong xô hoặc chậu, không trong túi buộc kín. Tới nơi, cúi thấp sát mặt nước, nghiêng xô cho cá tự bơi ra. Không ném cá từ trên cầu, từ trên cao xuống; cá dễ bị sốc, va đập chết.
Ở nơi đông người, chờ lượt, đứng vững, trông trẻ nhỏ. Mỗi năm đều có tai nạn trượt chân khi thả cá ở bờ hồ, bờ sông.
Không ném túi nilon xuống nước
Một cảnh quen thuộc sau ngày 23 là túi nilon nổi đầy mặt hồ. Túi nilon không tự phân hủy, làm bẩn hồ, giết sinh vật. Thả cá xong, mang túi, xô về hoặc bỏ vào thùng rác. Đừng để việc thiện thành việc làm hại.
Một số nơi có người đứng thu túi nilon, cảm ơn họ và đưa túi cho họ.
Đừng thả vàng mã, tro xuống nước
Có nhà mang luôn mũ áo, tro vàng mã, bát hương cũ thả xuống sông. Việc này làm ô nhiễm nguồn nước. Mũ áo nên hóa ở nhà nơi an toàn, tro để nguội rồi bỏ vào thùng rác hoặc rải gốc cây.
Bát hương cũ, đồ thờ cũ hỏi nhà chùa hoặc người lớn cách xử lý phù hợp, không vứt xuống sông.
Đừng thả cá ngoại lai
Cá rô phi, cá dọn bể, cá cảnh ngoại lai không nên thả ra hồ tự nhiên; chúng có thể lấn át cá bản địa. Thả cá chép ta là đúng tục và an toàn cho hệ sinh thái.
Rùa tai đỏ, ốc bươu vàng cũng không nên phóng sinh vì là loài gây hại.
Chuyện cá bị vớt bán lại
Ở một số điểm thả cá, có người đứng sẵn giăng lưới vớt cá vừa thả để bán lại. Cá bị vớt lên thả xuống nhiều lần sẽ yếu và chết. Nên chọn điểm thả xa những nơi như vậy, hoặc nơi có người quản lý.
Việc thiện trọn vẹn là khi con cá thật sự được sống.
Ở xa sông hồ thì sao
Nhà ở chung cư giữa phố, không có ao hồ gần, có thể dùng cá giấy hóa cùng mũ áo; ý nghĩa tiễn ông Táo vẫn trọn. Hoặc mua cá rồi nhờ người quen ở nơi có hồ thả giúp. Đừng thả cá vào bồn cầu, cống, bể nước sinh hoạt.
Cũng có thể không mua cá sống mà dành số tiền ấy làm một việc thiện khác.
Thả cá cùng con trẻ
Trẻ rất thích đi thả cá. Đây là dịp dạy con về lòng thương sinh vật, giữ gìn môi trường. Cho con tự nghiêng xô thả cá, giải thích vì sao phải thả nhẹ, vì sao không ném túi nilon. Luôn nắm tay con khi đứng gần mép nước.
Nhiều đứa trẻ nhớ mãi lần đầu tự tay thả cá.
Thả cá ngay hay đợi
Phổ biến là thả cá ngay sau khi cúng xong, trong buổi sáng hoặc trưa ngày 23. Cá để trong chậu càng lâu càng yếu. Nếu không thả ngay được, thay nước sạch và để cá nơi mát.
Có nhà để cá lại nuôi vài hôm, nhưng như vậy mất ý phóng sinh tiễn Táo quân và cá thường không sống lâu trong chậu nhỏ.
Thả cá ở chùa
Nhiều chùa có hồ phóng sinh, nhận thả cá ngày ông Táo. Nếu thả ở chùa, hỏi trước người trông coi xem hồ có nhận cá không, thả ở góc nào. Một số chùa đã đủ cá, khuyên Phật tử thả ở sông hồ lớn hơn.
Thả ở chùa cũng nên giữ đúng các nguyên tắc: thả nhẹ, không để lại túi nilon.
Thời tiết rét đậm
Ngày 23 tháng Chạp ở miền Bắc thường rét. Người già, trẻ nhỏ đi thả cá ven sông hồ nên mặc ấm, đi giày chống trơn, tránh lúc gió mạnh. Không nên đứng lâu ngoài bờ hồ khi trời rét đậm.
Có thể để người trẻ khỏe trong nhà đi thả, người già ở nhà khấn.
Phóng sinh đúng tinh thần
Phóng sinh là thả lại một sinh vật đã bị bắt, để nó được sống. Mua cá chỉ để thả, nếu thả sai chỗ khiến cá chết, thì mất đi tinh thần ấy. Nhiều nhà sư khuyên phóng sinh nên đi cùng hiểu biết: con vật gì, thả ở đâu nó sống được.
Có người thay vì mua cá phóng sinh, dành tiền làm việc thiện khác như góp quỹ, giúp người khó khăn. Cũng là một cách hiểu tinh thần ấy.
Dù chọn cách nào, giữ cho lòng nhẹ nhàng, không nặng chuyện phải thả đủ số con, phải thả đúng giờ. Tinh thần của lễ là tiễn biệt, cảm ơn và làm một điều lành.
Cá chép giấy có kém ý nghĩa không
Ở miền Trung, miền Nam, nhiều nhà vốn dùng cá chép giấy hoặc ngựa giấy, hóa cùng mũ áo, chưa bao giờ thả cá sống. Tục ở mỗi vùng khác nhau, không vùng nào sai. Gia đình ở thành phố lớn, không có chỗ thả an toàn, dùng cá giấy là lựa chọn hợp lý, vẫn đủ ý tiễn ông Táo về trời.
Cá chép trong vật phẩm phong thủy
Ngoài cá sống, hình tượng cá chép còn có mặt trong tranh, tượng, vật phẩm trang trí mang ý vượt khó, đỗ đạt, sung túc. Gia đình muốn giữ hình ảnh cá chép trong nhà quanh năm có thể xem tượng và vật phẩm cá chép tại Thế Giới Phong Thủy, đặt ở phòng khách hay bàn học cho đẹp và đúng ý.