Văn khấn tiễn Táo quân ngày 23 tháng Chạp: bản đầy đủ, giờ cúng và cách điền cho đúng
Trả lời ngắn: Ngày 23 tháng Chạp, nhà nhà cúng tiễn ông Công ông Táo về trời, theo tích Táo quân lên chầu Ngọc Hoàng báo việc trong nhà suốt năm. Bài văn khấn đầy đủ dưới đây gọi đúng danh xưng Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, có chỗ [điền] tên người khấn, địa chỉ và năm can chi. Cúng trước giờ Ngọ ngày 23 là cách phổ biến nhất; lễ vật gồm mũ áo, cá chép (miền Bắc), mâm cơm hoặc mâm chay.
Lễ tiễn Táo quân là lễ gì
Theo tín ngưỡng dân gian, Táo quân gồm ba vị, thường gọi là hai ông một bà, trông coi bếp lửa và việc trong nhà. Cuối năm, các vị lên thiên đình tâu với Ngọc Hoàng những điều tốt xấu của gia đình. Lễ tiễn là lời chào, lời cảm ơn và lời gửi gắm của gia chủ trước chuyến đi ấy.
Ngày nay, dù nhiều người không còn tin vào chuyến chầu trời theo nghĩa đen, lễ ông Công ông Táo vẫn là cái mốc bắt đầu Tết: từ hôm ấy, nhà cửa được dọn dẹp, bàn thờ được bao sái, không khí Tết rõ dần.
Cúng vào giờ nào ngày 23
Cách phổ biến là cúng trong buổi sáng ngày 23 tháng Chạp, trước giờ Ngọ, tức trước khoảng mười một giờ trưa. Lý do dân gian giải thích: các vị lên trời vào giờ Ngọ, cúng muộn hơn là "lỡ chuyến".
Nhà bận đi làm có thể cúng từ chiều tối 22 hoặc sáng sớm 23. Nhiều nơi chấp nhận cúng trong khoảng từ 20 tới 23 tháng Chạp. Cúng sau ngày 23 thì ít nhà làm.
Ai đứng khấn
Người chủ nhà, thường là người đàn ông trụ cột hoặc người nội trợ chính trong nhà, đứng khấn. Ở nhiều nhà, bà hoặc mẹ là người lo bếp quanh năm nên đứng khấn ông Táo. Không có quy định nam hay nữ.
Người khấn mặc gọn gàng, rửa tay sạch, đứng ngay ngắn trước mâm lễ.
Lễ vật cần có
- Bộ mũ áo Táo quân bằng giấy: hai mũ ông, một mũ bà, áo, hia, thường bán sẵn trọn bộ.
- Cá chép sống (miền Bắc) hoặc cá chép giấy, ngựa giấy (miền Trung, miền Nam).
- Hương, hoa, quả, trầu cau, chén nước, chén rượu nhỏ.
- Mâm cơm mặn hoặc mâm chay, tùy nếp nhà.
- Giấy tiền vàng mã nếu nhà có lệ dùng.
Không cần đủ tất cả. Nhà gọn lễ có thể chỉ hương hoa quả, một bộ mũ áo và lời khấn thành tâm.
Đặt mâm ở đâu
Phổ biến nhất là đặt mâm lễ ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần linh trong nhà. Có nhà đặt ở gian bếp, gần nơi đun nấu, vì đó là "chỗ" của ông Táo. Cả hai cách đều được dân gian chấp nhận.
Đặt ở bếp thì chọn chỗ sạch, xa bếp lửa đang cháy, xa bình gas, không đặt hương sát rèm hay khăn lau.
Bài văn khấn tiễn Táo quân bản đầy đủ
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy Thổ địa Long mạch Tôn thần, chư vị thần linh cai quản trong nhà này.
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền tên năm can chi], nhằm ngày [điền ngày dương lịch].
Tín chủ con là [điền họ tên người khấn], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [điền số nhà, đường, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố].
Nhân ngày hai mươi ba tháng Chạp, Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chầu Thượng đế, tín chủ con thành tâm sửa sang lễ vật, hương hoa, trà quả, mũ áo, kính dâng trước án.
Trong năm qua, gia đình con có điều gì sơ suất, lời ăn tiếng nói chưa phải, việc làm chưa tròn, cúi xin Tôn thần lượng thứ, tâu với Ngọc Hoàng những điều lành.
Cúi xin Tôn thần phù hộ cho gia đình con năm mới an khang, mọi người mạnh khỏe, công việc hanh thông, gia đạo hòa thuận.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Bài trên theo khuôn văn khấn cổ truyền phổ biến; các sách in có thể khác đôi chữ. Người khấn có thể thêm lời riêng bằng tiếng nói thường ngày.
Cách điền năm can chi
Câu "Hôm nay là ngày hai mươi ba tháng Chạp năm [điền]" ghi năm âm lịch đang kết thúc, không phải năm mới sắp tới. Ví dụ cúng ông Táo cuối năm Tỵ thì ghi năm Tỵ kèm can, như "năm Ất Tỵ". Muốn chắc tên can chi, tra lịch vạn niên.
Ngày dương lịch ghi kèm cho rõ, nhất là khi in bài khấn dùng lại nhiều năm.
Ý câu "có điều gì sơ suất, cúi xin lượng thứ"
Đây là phần đặc trưng của lễ ông Táo. Gia chủ tự nhìn lại một năm: những lần to tiếng, những việc chưa tròn, và xin bỏ qua. Dân gian hình dung Táo quân sẽ tâu với trời, nên lời xin này mang ý "nhờ nói đỡ".
Hiểu theo nghĩa đời thường, đây là dịp mỗi người trong nhà nhìn lại mình trước năm mới. Một lời xin lỗi thật với người thân có khi còn quý hơn lời khấn.
Hóa mũ áo và vàng mã
Sau khi hương tàn khoảng hai phần ba, gia chủ khấn tạ, hạ mũ áo và vàng mã mang đi hóa. Hóa ở sân, trong chậu kim loại, xa đồ dễ cháy, có nước bên cạnh. Gió to thì đợi gió nhẹ hoặc che chắn kỹ.
Ở chung cư, nhiều nơi cấm hóa vàng tại ban công, hành lang. Mang xuống khu hóa vàng chung nếu có, hoặc giảm vàng mã, chỉ hóa mũ áo tượng trưng.
Thứ tự một buổi lễ
- Dọn bếp, lau bàn thờ từ hôm trước.
- Bày mâm lễ, mũ áo, cá chép.
- Thắp hương, vái ba vái, đọc văn khấn.
- Chờ hương cháy khoảng hai phần ba, khấn tạ.
- Hóa mũ áo, vàng mã an toàn.
- Mang cá chép đi thả (nếu có).
- Hạ lễ, cả nhà dùng bữa.
Dọn bếp trước lễ
Lễ ông Táo gắn với gian bếp, nên nhiều nhà nhân dịp này dọn bếp kỹ: lau dầu mỡ, vệ sinh máy hút mùi, kiểm tra dây gas, thay ống dẫn gas cũ, lau bếp từ. Bếp sạch vừa đẹp vừa an toàn trong những ngày nấu nướng nhiều dịp Tết.
Kiểm tra bình chữa cháy mini nếu nhà có, chỉ cho mọi người biết chỗ đặt và cách dùng.
Cúng ông Táo khi nhà có tang
Nhiều gia đình đang có tang trong năm vẫn cúng ông Táo nhưng làm gọn, không bày mâm cỗ lớn. Có nơi kiêng cúng mặn, chỉ cúng chay. Hỏi người lớn trong họ để giữ đúng nếp nhà.
Lời khấn có thể thêm một câu xin cho người đã khuất được siêu thoát, gia đình vững vàng vượt qua mất mát.
Ba vị Táo quân trong lời khấn
Tích dân gian phổ biến kể về hai người đàn ông và một người đàn bà, vì thương nhau mà cùng chết trong đống lửa, được Ngọc Hoàng phong làm Táo quân: một vị trông bếp, một vị trông đất, một vị trông việc chợ búa trong nhà. Vì thế mũ áo Táo quân thường có hai mũ ông, một mũ bà.
Trong văn khấn, ba vị được gọi chung bằng một danh xưng Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Người khấn không cần đọc tên từng vị.
Mũ áo Táo quân chọn thế nào
Mũ áo bán sẵn theo bộ, có màu theo ngũ hành của năm: năm hành Kim mũ áo vàng, hành Mộc màu trắng, hành Thủy màu xanh, hành Hỏa màu đen, hành Thổ màu đỏ, theo cách phổ biến ở miền Bắc. Có nơi không quan tâm màu, mua bộ nào cũng được.
Chọn bộ vừa phải, giấy dày, không quá to cồng kềnh. Mũ áo càng to càng khó hóa an toàn trong không gian hẹp.
Mũ áo mua về nên để nơi khô ráo, xa bếp lửa cho tới giờ cúng. Không cần bày mũ áo lên bàn thờ từ nhiều ngày trước.
Sau lễ: bao sái bàn thờ
Nhiều nhà bao sái bàn thờ ngay sau lễ ông Táo, coi đó là ngày "mở" việc dọn Tết. Lau bàn thờ, đồ thờ bằng nước sạch hoặc nước thơm, rút chân hương gọn, thay hoa. Trước khi bao sái thường thắp một nén hương xin phép.
Đồ thờ bằng đồng đã xỉn lâu năm có thể lau bằng khăn mềm, tránh hóa chất mạnh. Gia đình muốn thay mới một vài món đồng trên bàn thờ có thể xem các món đồ đồng tại Thế Giới Phong Thủy, chọn món chắc chắn, vừa kích thước bàn thờ.