Văn khấn cất nóc, đổ mái: mốc giữa của công trình, lễ vật cho thợ và cách giữ an toàn ngày đổ bê tông
Trả lời ngắn: Lễ cất nóc (với nhà mái ngói, mái tôn) hay lễ đổ mái (với nhà mái bằng bê tông) đánh dấu phần khung nhà đã lên tới đỉnh. Gia đình làm lễ để cảm tạ thần linh, cầu công trình vững bền và thợ thầy bình an phần việc còn lại. Lễ vật gọn như lễ động thổ; bài khấn có chỗ [điền] tên chủ nhà, địa chỉ và loại mái.
Cất nóc và đổ mái khác nhau thế nào
"Cất nóc" là cách gọi từ nhà gỗ truyền thống, khi cây đòn nóc, thanh gỗ cao nhất, được đặt lên khung. Ngày nay với nhà mái ngói, mái tôn, cất nóc là lúc lắp xong kèo, xà gồ trên cùng. Với nhà mái bằng bê tông, mốc tương đương là ngày đổ sàn mái.
Cả hai đều là mốc giữa của công trình: phần kết cấu chính xong, còn lại là hoàn thiện. Nhiều gia đình coi đây là ngày vui, mời thợ ăn bữa cơm, thưởng thêm tiền cho đội thợ.
Chọn ngày cất nóc
Nhiều gia đình chọn ngày tốt theo lịch, tránh ngày xấu theo cách tính quen dùng. Với đổ mái bê tông, ngày còn phụ thuộc thời tiết: không đổ khi sắp mưa lớn, nắng quá gắt cũng ảnh hưởng chất lượng bê tông. Lịch đổ thường do kỹ sư và nhà thầu quyết theo tiến độ, chủ nhà chọn giờ làm lễ sao cho khớp, không nên ép đổ vào "giờ đẹp" khi điều kiện kỹ thuật chưa đủ.
Lễ vật cho lễ cất nóc
- Hương, nến trong chụp kính.
- Hoa tươi, ngũ quả.
- Trầu cau, rượu, nước.
- Gạo, muối.
- Gà luộc, xôi, hoặc mâm chay.
- Vàng mã nếu có lệ.
Một số nơi giữ tục treo một tấm vải đỏ hoặc buộc mảnh vải đỏ lên đòn nóc, hay để vài đồng xu dưới chân cột cuối cùng. Đây là tục của từng vùng, làm hay không tùy gia đình.
Làm lễ ở đâu
Nhà mái ngói thường làm lễ dưới sàn tầng trên cùng hoặc ngay tại sàn tầng trệt, quay ra hướng nhà. Nhà mái bằng thường làm lễ trên sàn mái trước khi đổ, hoặc ở tầng trệt nếu sàn mái chưa an toàn để đứng đông người. An toàn là ưu tiên: không bày mâm lễ ở chỗ thép chờ, ván khuôn chưa chắc.
Bài văn khấn cất nóc, đổ mái
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái tuế chí đức Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, Ngũ phương Long mạch, Táo quân cùng chư vị Tôn thần cai quản xứ này.
Tín chủ con là [điền họ tên], hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch.
Gia đình con đang xây dựng ngôi nhà tại [điền địa chỉ], nay đến ngày [cất nóc / đổ mái], thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, dâng lên trước án.
Con xin cảm tạ chư vị Tôn thần đã phù hộ cho công trình từ ngày động thổ tới nay được thuận lợi; cúi xin chư vị tiếp tục che chở để phần việc còn lại suôn sẻ, nhà cửa vững bền, thợ thầy và gia đình con bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Cách điền và ai khấn
Người khấn là chủ nhà, hoặc người được mượn tuổi nếu từ lễ động thổ đã mượn tuổi. Nếu đã mượn tuổi, lễ cất nóc thường vẫn do người ấy khấn cho nhất quán. Phần "[cất nóc / đổ mái]" chọn đúng việc. Ngày tháng ghi âm lịch của ngày làm lễ.
Trình tự buổi lễ
- Kiểm tra sàn, giàn giáo chắc chắn trước khi đặt lễ.
- Bày lễ, thắp nến, thắp hương.
- Chủ lễ khấn, vái.
- Với nhà mái ngói: lắp hoặc chốt cây đòn nóc sau khi khấn.
- Với nhà mái bằng: đội thợ bắt đầu đổ bê tông theo lịch kỹ thuật.
- Hết tuần hương, hóa vàng nơi an toàn.
- Thụ lộc cùng thợ.
Ngày đổ bê tông mái: chủ nhà nên để ý gì
Ngày đổ mái là ngày quan trọng về kỹ thuật. Chủ nhà nên có mặt hoặc nhờ người tin cậy giám sát: bê tông đúng mác đã thỏa thuận, cốt thép đúng bản vẽ, có đầm kỹ, có kế hoạch che phủ nếu trời mưa. Sau khi đổ cần bảo dưỡng, tưới ẩm theo hướng dẫn của kỹ sư. Một mái nhà dột vì thi công ẩu thì lễ nào cũng không vá được.
An toàn làm việc trên cao
Ngày cất nóc, đổ mái, nhiều người tập trung trên cao. Thợ cần đeo dây an toàn, đội mũ, có lan can tạm hoặc lưới chắn. Khách đến dự lễ, nhất là trẻ con, không nên lên sàn mái. Rượu mừng chỉ uống sau khi xong việc và không ai còn làm trên cao, càng không uống rồi lái xe.
Thưởng thợ và bữa cơm mừng
Theo lệ nhiều nơi, chủ nhà thưởng thêm cho đội thợ ngày cất nóc: tiền mặt bỏ phong bì, hoặc một bữa ăn tươm tất. Đây là cách cảm ơn người đã đổ mồ hôi cho ngôi nhà, đồng thời giữ tinh thần đội thợ cho phần hoàn thiện. Khoản thưởng nên rõ ràng, chia công bằng, tránh để đội thợ phải tự xin.
Tục treo vải đỏ, gác tiền xu và cách hiểu
Vải đỏ trên đòn nóc mang ý may mắn, xua điều xấu. Vài đồng xu đặt dưới chân cột hay trong khe tường là mong nhà đủ đầy. Những tục này không gây hại, giữ được thì vui. Chỉ lưu ý đừng để vật lạ lẫn vào bê tông kết cấu, có thể ảnh hưởng chất lượng; đặt ở chỗ không chịu lực, có kỹ sư đồng ý.
Khi phải đổi ngày vì thời tiết
Sắp mưa lớn, bão, kỹ sư báo hoãn đổ bê tông thì cứ hoãn. Lễ có thể làm đúng ngày đã chọn rồi đổ sau, hoặc dời cả lễ. Không có lời khấn nào nặng hơn chất lượng mái nhà. Khi dời, có thể thắp nén hương ngắn thưa với thần linh rằng công việc tạm hoãn vì thời tiết.
Ghi lại mốc cất nóc
Nhiều gia đình ghi ngày cất nóc lên một thanh gỗ, viết vào sổ công trình, hoặc chụp ảnh đội thợ trên mái. Sau này khi sửa mái, chống thấm, biết nhà làm năm nào, ai làm, dùng vật liệu gì là rất có ích. Đây cũng là kỷ niệm của ngôi nhà, con cháu sau này xem lại.
Nhà gỗ truyền thống và lễ thượng lương
Ở nhà gỗ truyền thống, lễ cất nóc còn gọi là lễ thượng lương, tức đưa cây đòn nóc lên. Người thợ cả thường giữ vai trò quan trọng trong lễ, có nơi ghi ngày tháng, tên chủ nhà lên cây xà. Nhiều nhà rường, nhà cổ còn giữ dòng chữ này, giúp người sau biết nhà dựng năm nào.
Ngày nay ít nhà làm bằng gỗ, nhưng tinh thần vẫn giữ: ghi lại mốc, tôn trọng người thợ, coi phần mái là "đầu" của ngôi nhà.
Mái tôn, mái ngói, mái bằng: mỗi loại cần lưu ý gì
Mái tôn nhẹ, lợp nhanh, nhưng ồn khi mưa và nóng nếu không có lớp cách nhiệt. Mái ngói đẹp, mát, nặng hơn, cần kèo xà gồ chắc và lợp kỹ để khỏi dột. Mái bằng bê tông chắc, tận dụng làm sân thượng, nhưng cần chống thấm và có độ dốc thoát nước.
Chọn loại mái là việc của gia đình cùng kỹ sư, theo khí hậu nơi ở, ngân sách và cách dùng. Lễ cất nóc là chung cho tất cả; điều làm mái bền là thiết kế và thi công đúng.
Nhà nhiều tầng: cất nóc ở tầng nào
Nhà nhiều tầng có thể đổ nhiều sàn, nhưng lễ cất nóc chỉ làm ở sàn mái trên cùng, không cần làm lễ ở mỗi tầng. Một số gia đình làm thêm lễ nhỏ khi đổ sàn tầng một, coi như nền móng đã vững. Tùy nếp nhà, không bắt buộc.
Với nhà có tầng tum, sân thượng, lễ thường làm khi đổ sàn tum, phần cao nhất. Điều quan trọng không phải tầng nào, mà là gia đình có một dịp nhìn lại phần kết cấu đã xong, cảm ơn đội thợ và chuẩn bị cho giai đoạn hoàn thiện.
Từ cất nóc tới nhập trạch
Sau cất nóc là giai đoạn hoàn thiện: trát, sơn, lắp điện nước, cửa, thiết bị. Thời gian này nên lên danh sách đồ cần mua cho bàn thờ, phòng khách, đo kích thước chuẩn trước khi sắm. Muốn chọn một món linh vật hay vật phẩm cho nhà mới, có thể xem linh vật phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy, nhưng đợi nhà gần xong để chọn đúng cỡ, đúng chỗ đặt.