Văn khấn động thổ khởi công xây nhà: lễ vật, bài khấn có chỗ điền và trình tự nhát cuốc đầu tiên
Trả lời ngắn: Lễ động thổ làm vào ngày bắt đầu đào móng, để xin phép thần linh nơi đất cho gia đình khởi công, cầu thợ thầy bình an và công trình suôn sẻ. Lễ đặt ngoài trời giữa khu đất, gồm hương hoa, quả, trầu cau, gà luộc hoặc mâm chay, gạo muối. Bài khấn có chỗ [điền] tên chủ nhà, địa chỉ lô đất và người được mượn tuổi nếu có.
Động thổ là gì và vì sao người Việt coi trọng
"Động thổ" nghĩa là làm động tới đất. Người Việt xưa tin mỗi mảnh đất có thần linh cai quản, nên khi đào bới, xây cất lớn thì phải có lời thưa. Từ góc nhìn đời thường, lễ động thổ còn là buổi tập hợp chủ nhà, thầu xây dựng và thợ, thống nhất ngày bắt đầu, nói chuyện an toàn công trường.
Lễ có thể đơn giản hay trang trọng tùy công trình. Nhà ở gia đình thường làm gọn trong nửa buổi sáng. Công trình lớn có khi mời cả người làm lễ chuyên nghiệp, nhưng lời khấn cốt lõi không khác nhau nhiều.
Giấy phép xây dựng đi trước ngày động thổ
Trước khi chọn ngày, việc cần xong là giấy tờ: giấy phép xây dựng (nếu thuộc diện phải xin), bản vẽ, hợp đồng với nhà thầu, thỏa thuận với hàng xóm về ranh đất và tường chung. Quy định về giấy phép thay đổi theo thời gian và từng địa phương, nên hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền ở nơi xây.
Một lễ động thổ "đúng giờ đẹp" mà công trình bị đình chỉ vì thiếu giấy phép thì mất cả tiền lẫn thời gian. Thứ tự đúng là giấy tờ xong, rồi mới chọn ngày.
Chọn ngày và chuyện mượn tuổi
Dân gian thường xem tuổi chủ nhà: năm đó có phạm Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai hay không. Nếu phạm, nhiều gia đình "mượn tuổi" một người hợp tuổi (thường là nam giới thân thích) đứng ra làm lễ và cuốc nhát đầu tiên. Cách tính các hạn này có nhiều bản khác nhau, nên chỉ cần theo một cách và tránh lo lắng quá mức.
Khi mượn tuổi, chủ nhà thật nên tránh mặt lúc người được mượn tuổi khấn và động thổ, theo lệ phổ biến. Sau lễ, chủ nhà có thể quay lại công trình bình thường.
Lễ vật cho lễ động thổ
- Hương, một đôi nến (đặt trong chụp kính để khỏi tắt gió).
- Hoa tươi, một đĩa ngũ quả.
- Trầu cau, rượu, nước, thuốc lá (nhiều nơi giữ lệ này).
- Gạo, muối mỗi thứ một đĩa.
- Một con gà luộc, một đĩa xôi, hoặc thay bằng mâm chay.
- Vàng mã nếu gia đình có lệ.
Lễ vật đặt trên một bàn hoặc tấm ván kê phẳng, có khăn trải. Ngoài trời nắng gió nên chuẩn bị ô che, chặn khăn cho chắc.
Đặt mâm lễ ở đâu trên khu đất
Phần lớn đặt mâm lễ ở giữa khu đất hoặc chỗ dự kiến làm phòng khách, quay mặt ra hướng cổng hoặc hướng nhà. Nhát cuốc đầu tiên thường ở vị trí móng gần mâm lễ, do chủ nhà hoặc người được mượn tuổi thực hiện. Trước đó, khoanh vị trí bằng dây, cọc để không đào nhầm chỗ có đường ống, dây điện ngầm.
Bài văn khấn động thổ
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái tuế chí đức Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, Ngũ phương Long mạch, Thổ thần, Tài thần cùng chư vị Tôn thần cai quản xứ này.
Tín chủ con là [điền họ tên], hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch.
[Nếu mượn tuổi: Con là (điền họ tên người được mượn tuổi), được gia chủ (điền tên) nhờ đứng ra làm lễ.]
Gia đình con có mảnh đất tại [điền địa chỉ lô đất], nay chọn được ngày lành, khởi công xây dựng [điền: nhà ở / nhà xưởng / công trình], thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kính cáo chư vị Tôn thần.
Cúi xin chư vị cho phép gia đình con được động thổ; phù hộ cho việc thi công thuận lợi, thợ thầy và người qua lại bình an, công trình bền vững, vượt qua mọi trở ngại.
Con xin kính mời các vong linh, chư vị hương hồn từng ngụ nơi đất này về thụ hưởng lễ vật, phù trợ cho công việc của gia đình con.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Cách điền khi mượn tuổi
Khi mượn tuổi, người được mượn tuổi đọc tên mình là người khấn và nói rõ làm thay cho gia chủ nào. Phần "gia đình con có mảnh đất" vẫn ghi đất của gia chủ. Nhiều sách để người được mượn tuổi tự khấn từ đầu đến cuối; có nhà để gia chủ khấn trước ở nhà, người mượn tuổi khấn ngoài công trình. Cả hai cách đều thấy trong thực tế.
Trình tự buổi lễ
- Dọn mặt bằng, khoanh vị trí đặt mâm và vị trí nhát cuốc đầu.
- Bày lễ, thắp nến, thắp hương.
- Chủ lễ khấn, vái.
- Chủ lễ cuốc vài nhát tượng trưng ở vị trí đã khoanh, đất đào lên để gọn một bên.
- Chờ hết tuần hương, hóa vàng (nếu có) trong chậu kim loại.
- Rắc gạo muối quanh khu đất theo lệ một số nơi.
- Thụ lộc cùng thợ, bàn kế hoạch thi công.
Nhát cuốc đầu tiên: làm cho đúng và an toàn
Nhát cuốc chỉ mang tính tượng trưng, không cần đào sâu. Người làm lễ nên đi giày, đeo găng, đứng vững, không vung cuốc khi có người đứng gần. Trên đất cũ có thể còn gạch vỡ, thép, đường ống, đào bất cẩn rất dễ va phải. Với công trình có máy xúc, nhiều nơi để chủ nhà cầm cuốc vài nhát rồi máy mới vào.
Thụ lộc cùng thợ và nói chuyện an toàn
Sau lễ, mâm lễ thường được mời thợ cùng ăn. Đây là dịp tốt để chủ nhà và đội thợ gặp nhau, thống nhất giờ làm, chỗ để vật liệu, quy định đội mũ, đeo dây khi làm trên cao, rào chắn hố móng để trẻ con hàng xóm không rơi xuống. Lời cầu "thợ thầy bình an" chỉ trọn khi những việc này được làm thật.
Nhà hàng xóm và những lời chào trước khi xây
Xây nhà gây ồn, bụi, có khi ảnh hưởng tường nhà bên. Trước ngày động thổ, chủ nhà nên sang chào hàng xóm, báo lịch thi công, giờ đổ bê tông, xin số điện thoại liên lạc. Chụp ảnh hiện trạng tường nhà bên trước khi đào móng để sau này nếu có nứt lún còn có căn cứ giải quyết. Đây là phần "hòa khí" của lễ động thổ.
Đất mới mua, đất có mộ cũ, đất từng là ruộng
Đất mới mua thường đã qua nhiều đời chủ. Nếu phát hiện mộ cũ khi đào, nên dừng thi công, báo chính quyền địa phương và tìm hiểu thân nhân để xử lý đúng quy định và đúng đạo lý. Đất từng là ruộng, ao cần khảo sát nền móng kỹ hơn. Những việc này là kỹ thuật và pháp lý, cần kỹ sư và cơ quan có thẩm quyền, không thể giải bằng lễ.
Những điều kiêng hay được nhắc
Không cãi nhau ngày động thổ, không để phụ nữ mang thai bê vác, không động thổ giữa trưa nắng gắt. Phần nhiều là để giữ không khí tốt và an toàn sức khỏe. Lời đe "động thổ sai ngày là nhà có chuyện" thì nên nghe nhẹ. Nếu chủ nhà thấy lo, cách tốt nhất là chuẩn bị kỹ phần kỹ thuật và giấy tờ.
Ghi chép ngày động thổ cho hồ sơ công trình
Nên ghi lại ngày động thổ, tên nhà thầu, người phụ trách công trình, ảnh mặt bằng ban đầu vào một cuốn sổ hoặc thư mục riêng. Về sau khi sửa chữa, bán nhà hay xin hoàn công, những ghi chép này rất có ích. Nhiều gia đình còn giữ ảnh lễ động thổ như một kỷ niệm của ngôi nhà.
Động thổ cho công trình phụ: tường rào, nhà kho, giếng
Xây tường rào, nhà kho, đào giếng khoan hay bể nước ngầm cũng là "động" tới đất. Nhiều gia đình làm lễ gọn hơn: hương, hoa, quả, nước và lời khấn ngắn xin phép, không cần mâm lớn hay mượn tuổi. Với giếng khoan, bể ngầm, phần kỹ thuật cần chú ý là vị trí cách xa bể phốt, nhà vệ sinh để nguồn nước không bị nhiễm bẩn.
Chuẩn bị đồ dùng cho chuỗi lễ xây nhà
Xây nhà thường có ba lễ: động thổ, cất nóc hoặc đổ mái, và nhập trạch. Một bộ đồ lễ dùng lại được (đế nến có chụp, đĩa, chén) giúp gia đình đỡ mua sắm nhiều lần. Muốn sắm vài món đồ đồng bền cho bàn thờ nhà mới sau này, có thể xem các món đồ đồng tại Thế Giới Phong Thủy; nên đợi xây xong, đo đúng kích thước bàn thờ rồi hãy chọn.