Văn khấn lễ tạ Mụ, "ra Mụ" khi con lên 12 tuổi: tục cảm tạ các Bà Mụ khi trẻ đã qua tuổi nhỏ
Trả lời ngắn: Ở một số vùng, khi con tròn 12 tuổi, gia đình làm lễ tạ Mụ, còn gọi là "ra Mụ" hay "thôi Mụ", để cảm ơn các Bà Mụ đã che chở con suốt những năm nhỏ dại, và thưa rằng từ nay con đã lớn. Lễ này không phổ biến khắp nơi; nhà nào giữ thì làm gọn trong nhà. Bài dưới đây có văn khấn chỗ [điền], kèm cách biến ngày này thành một dấu mốc ý nghĩa với chính đứa trẻ.
Tục ra Mụ từ đâu mà có
Theo quan niệm dân gian, các Bà Mụ coi sóc trẻ từ lúc lọt lòng tới khoảng 12 tuổi, có nơi nói tới 13. Qua tuổi ấy, trẻ không còn là "con nít" theo nghĩa cần Mụ trông, nên gia đình làm lễ tạ ơn và "trả" con lại cho cuộc đời.
Tục này thấy ở một số gia đình miền Nam và miền Trung, ít gặp ở miền Bắc. Có gia đình gắn với việc cho con vào chùa làm lễ quy y hay cầu an. Không có một quy định chung.
Vì sao là 12 tuổi
Mười hai năm là một vòng con giáp. Đứa trẻ sinh năm Tý tới năm Tý kế tiếp là tròn một vòng. Người xưa coi đó là mốc trẻ qua giai đoạn mong manh nhất, bắt đầu hiểu chuyện, đỡ đần việc nhà.
Mốc này cũng gần tuổi dậy thì, khi đứa trẻ thay đổi nhiều về thân thể và tâm lý. Một nghi thức đánh dấu lúc này có ý nghĩa với chính đứa trẻ.
Tính ngày tạ Mụ
Thường làm vào ngày sinh âm lịch của con năm con tròn 12 tuổi (tuổi mụ là 13). Có nhà làm vào dịp cuối năm âm lịch cùng lễ tạ ơn chung. Có nhà chọn một ngày nghỉ thuận tiện trong năm.
Cách tính tuổi mụ, tuổi thật khác nhau một năm. Gia đình chọn một cách và giữ nhất quán.
Mâm lễ tạ Mụ
Mâm tương tự lễ đầy tháng: xôi, chè, hoa quả, trầu cau, có nhà thêm gà luộc, có nhà làm mâm chay. Nhiều nơi chia mười hai phần nhỏ cho mười hai Bà Mụ, một phần cho Đức Ông. Có nhà thêm bộ quần áo giấy, giày giấy nhỏ.
Lễ này không cần lớn. Một mâm gọn, đủ ý, làm trong buổi sáng là được.
Bài văn khấn tạ Mụ
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Thập nhị bộ Tiên nương, mười hai Bà Mụ, Đức Ông và chư vị Tôn thần coi sóc việc sinh nở, nuôi dạy trẻ thơ.
Con kính lạy Thổ Công, Táo quân và chư vị thần linh cai quản trong nhà này.
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền tên năm can chi], nhằm ngày [điền ngày dương lịch].
Tín chủ con là [điền họ tên người khấn], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [điền số nhà, đường, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố].
Vợ chồng con có con [trai hoặc gái] tên là [điền tên con], sinh ngày [điền] tháng [điền] năm [điền], nay đã tròn mười hai tuổi.
Từ thuở lọt lòng tới nay, nhờ ơn các Bà Mụ, Đức Ông che chở, cháu lớn lên khỏe mạnh, qua được những năm nhỏ dại. Hôm nay gia đình con thành tâm sắm lễ tạ ơn, thưa rằng cháu đã lớn khôn.
Cúi xin các Bà Mụ, Đức Ông chứng giám lòng thành. Kính xin chư vị thần linh và tổ tiên tiếp tục phù hộ cho cháu học hành tấn tới, sống ngay thẳng, khỏe mạnh, hiếu thảo.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Bài khấn tạ Mụ thêm ý "thưa rằng cháu đã lớn" và chuyển lời xin sang thần linh, tổ tiên cho chặng đường sau.
Để chính đứa trẻ cùng khấn
Ở tuổi 12, con đủ lớn để hiểu và tự nói vài câu. Sau khi cha mẹ khấn, có thể để con tự chắp tay nói một lời cảm ơn bằng chữ của mình: cảm ơn đã cho con khỏe mạnh, con hứa chăm học, nghe lời. Nhiều cha mẹ thấy đây là phần xúc động nhất.
Đừng ép con đọc thuộc bài khấn dài. Một câu thật lòng của con có giá trị hơn.
Báo với gia tiên
Sau lễ tạ Mụ, thắp hương bàn thờ gia tiên, thưa ngắn: cháu tên gì nay tròn 12 tuổi, xin ông bà phù hộ. Con có thể tự thắp một nén hương, cúi chào ông bà.
Đây là dịp tốt để kể cho con nghe về ông bà, cụ kỵ: các cụ là ai, sống ở đâu, làm nghề gì.
Biến ngày này thành mốc trưởng thành
- Kể cho con nghe chuyện ngày con chào đời, đầy tháng, thôi nôi.
- Cho con xem ảnh, đồ kỷ niệm thời bé đã cất giữ.
- Giao cho con một trách nhiệm mới trong nhà, như tự quản lý tiền tiêu vặt.
- Viết cho con một lá thư, để con đọc khi 18 tuổi.
- Cùng con chọn một mục tiêu nhỏ cho năm học tới.
Lễ tạ Mụ có thể chỉ mười phút, nhưng những việc này giúp con nhớ ngày ấy suốt đời.
Nhà không giữ tục này thì sao
Phần lớn gia đình miền Bắc không làm lễ tạ Mụ. Không làm cũng không thiếu lễ. Gia đình muốn đánh dấu tuổi 12 có thể chỉ làm bữa cơm sinh nhật, thắp hương báo gia tiên.
Đừng vì thấy nhà khác làm mà lo nhà mình "chưa trả Mụ". Tục nào cũng có vùng giữ, vùng không.
Tục ra Mụ ở chùa
Một số gia đình đưa con lên chùa vào dịp này để làm lễ cầu an, có nơi cho con quy y. Nếu muốn, hỏi trước nhà chùa về ngày giờ, lễ vật chay và cách thức. Lễ ở chùa thường gọn, công đức tùy tâm.
Không nên tìm tới những nơi đòi khoản tiền lớn để "giải Mụ", "cắt duyên âm" cho trẻ. Đó là dịch vụ dựa trên nỗi lo của cha mẹ.
Tuổi 12 và những thay đổi thật cần quan tâm
Tuổi này nhiều bé bắt đầu dậy thì, thay đổi cơ thể, tâm trạng thất thường, dùng điện thoại và mạng xã hội nhiều hơn. Cha mẹ nên trò chuyện với con về thay đổi cơ thể, an toàn trên mạng, bạn bè, và để ý những dấu hiệu buồn bã, thu mình kéo dài.
Che chở con ở tuổi này là lắng nghe, đồng hành, không chỉ là cầu xin.
Ý nghĩa của câu "thưa rằng cháu đã lớn khôn"
Câu này là phần riêng của lễ tạ Mụ. Nó không có nghĩa từ nay đứa trẻ hết được che chở, mà là lời thưa rằng con đã qua giai đoạn cần "người trông" như trẻ sơ sinh. Từ đây con bắt đầu tự đi những bước của mình, gia đình và thần linh vẫn dõi theo.
Giải thích cho con hiểu câu này giúp con thấy lễ không phải chuyện xa lạ, mà là lời chúc con lớn lên.
Lễ tạ Mụ cho con nuôi, con ở xa
Con nuôi về nhà từ nhỏ vẫn có thể làm lễ tạ Mụ như con ruột. Con đi học xa, du học, gia đình có thể làm lễ ở nhà, gọi video để con cùng dự. Lời khấn ghi rõ con đang ở đâu, xin cho con bình an nơi xa.
Ý nghĩa của lễ nằm ở việc gia đình ghi nhận con đã lớn, không phụ thuộc con đứng ở đâu.
Những điều kiêng dân gian quanh tuổi 12
Một số nơi kiêng cho trẻ 12 tuổi làm việc lớn, đi xa trong năm, hoặc nói tuổi này là "năm hạn" của trẻ. Đây là lời truyền, các nơi khác nhau. Cha mẹ không cần vì thế mà giữ con ở nhà, bỏ chuyến đi học, đi chơi đã định.
Phần có ích của những lời dặn là nhắc cha mẹ để ý con hơn. Giữ phần đó, bỏ phần gây lo lắng.
Sau lễ: chia lộc cho bạn bè của con
Nhiều gia đình chia xôi chè, bánh kẹo sau lễ cho bạn bè của con, hàng xóm có trẻ nhỏ. Đó là cách để con thấy niềm vui của mình được chia sẻ. Ở tuổi 12, con cũng có thể tự mời vài người bạn thân tới dự bữa cơm.
Ngày ấy con nhớ không phải vì mâm lễ, mà vì có bạn bè, có lời chúc, có lá thư cha mẹ viết.
Chọn quà cho tuổi 12
Quà cho con tuổi 12 nên là thứ con dùng được, thích dùng: sách, dụng cụ học tập, đồ thể thao, một món trang sức nhỏ con tự giữ. Một vật phẩm mang ý học hành như tháp Văn Xương đặt bàn học cũng là lựa chọn nhiều gia đình thích.
Gia đình muốn chọn một món như vậy có thể xem tháp Văn Xương và vật phẩm học hành tại Thế Giới Phong Thủy, nhưng điều giúp con học tốt nhất vẫn là một góc học đủ sáng, giờ giấc đều và sự quan tâm của cha mẹ.