Văn khấn cúng Mụ ngày đầy cữ: lễ ba ngày, bảy ngày hay chín ngày sau sinh và cách làm gọn
Trả lời ngắn: Đầy cữ là mốc ngắn sau khi bé chào đời: nhiều nơi cúng Mụ lúc bé được ba ngày, nơi khác vào ngày thứ bảy với bé trai, thứ chín với bé gái. Lễ này nhỏ, làm trong nhà, chủ yếu để báo tin và xin các Bà Mụ che chở cho mẹ con trong những ngày đầu. Bài khấn ngắn, có chỗ [điền], người nhà đọc thay vì người mẹ đang ở cữ cần nghỉ ngơi.
Đầy cữ là gì
"Cữ" là quãng kiêng khem của người mẹ sau sinh. Ngày xưa, những ngày đầu sau sinh là quãng mẹ và bé dễ gặp nguy nhất, nên nhà nào cũng hồi hộp chờ qua mốc ba ngày, bảy ngày. Qua được mốc ấy, gia đình làm lễ nhỏ tạ ơn.
Tên gọi và mốc ngày khác nhau giữa các vùng: có nơi gọi là lễ "cúng ba ngày", "cúng mụ ba", có nơi gọi "đầy cữ" chỉ mốc bảy hay chín ngày. Bài này gọi chung là lễ đầy cữ.
Lệ bảy ngày, chín ngày
Lệ phổ biến ở miền Bắc: bé trai đầy cữ bảy ngày, bé gái chín ngày, theo quan niệm "nam thất nữ cửu". Ở nhiều nơi miền Nam, gia đình cúng Mụ khi bé được ba ngày rồi chờ tới đầy tháng. Không nơi nào bắt buộc phải theo lệ của nơi khác.
Gia đình hai miền có thể theo nếp bên nội, hoặc chỉ làm một lễ đầy cữ đơn giản và dồn sức cho lễ đầy tháng.
Lễ đầy cữ nhỏ tới đâu là đủ
Lễ đầy cữ không cần mâm lớn. Một đĩa xôi, một bát chè, hoa quả, trầu cau, hương và nước là đủ. Có nhà chia mười hai phần nhỏ như lễ đầy tháng, có nhà chỉ một mâm chung. Gia đình đang bận chăm mẹ và bé, nên chọn cách ít việc nhất.
Nhiều nhà mua sẵn xôi chè ở hàng quen cho đỡ vất vả. Điều cần là đồ ăn sạch, tươi, không để quá lâu ngoài trời.
Ai khấn khi mẹ còn ở cữ
Người mẹ mới sinh cần nghỉ, không nên đứng lâu trước mâm hương. Bà nội, bà ngoại hoặc người chồng đứng khấn. Người mẹ có thể nằm nghỉ trong phòng; bé không cần bế ra đứng trước mâm.
Một số nhà để mẹ chắp tay ở giường cho có lòng, hoàn toàn được. Lời khấn quý ở tấm lòng chứ không quý ở chỗ đứng.
Bài văn khấn cúng Mụ đầy cữ
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần, mỗi lần một vái)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Thập nhị bộ Tiên nương, mười hai Bà Mụ, Đức Ông và chư vị Tôn thần coi sóc việc sinh nở, nuôi dạy trẻ thơ.
Con kính lạy Thổ Công, Táo quân và chư vị thần linh cai quản trong nhà này.
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền tên năm can chi], nhằm ngày [điền ngày dương lịch].
Tín chủ con là [điền họ tên người khấn], cùng toàn gia quyến, ngụ tại [điền số nhà, đường, phường hoặc xã, tỉnh hoặc thành phố].
Con dâu (hoặc con gái) nhà con là [điền tên mẹ] vừa sinh hạ được một cháu [trai hoặc gái] vào giờ [điền] ngày [điền] tháng [điền] năm [điền], nay đã được [ba, bảy hoặc chín] ngày.
Gia đình con thành tâm sắm lễ mọn, kính dâng các Bà Mụ, Đức Ông. Cúi xin chứng giám lòng thành, phù hộ cho mẹ tròn con vuông, mẹ mau lại sức, cháu bú mớm đều, ngủ yên giấc, không quấy khóc.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Bài này ngắn hơn bài đầy tháng. Người khấn là bà nội, bà ngoại thì xưng "con" với các vị và gọi người mẹ theo quan hệ trong nhà.
Đặt lễ ở đâu
Thường đặt ở bàn nhỏ trong phòng khách, hoặc gần phòng của mẹ và bé nhưng không trong phòng kín. Không đặt nến, hương sát giường, sát màn tuyn, chăn mỏng. Phòng mẹ và bé nên giữ thoáng, ít khói.
Nếu muốn khấn trong phòng cho gần, có thể thắp một nén hương ngắn, khấn xong mang ra ngoài cắm tiếp, hoặc dùng đèn điện thay nến.
Những điều thực tế quan trọng hơn trong tuần đầu
- Theo dõi vàng da, bú mớm, số lần tã ướt của bé và tái khám đúng hẹn.
- Mẹ được nghỉ ngơi, ăn đủ, uống đủ nước; vết mổ hoặc vết khâu được giữ sạch.
- Bé sốt, li bì, bỏ bú, thở nhanh, vàng da lan rộng thì đưa đi khám ngay.
- Mẹ sốt, ra huyết nhiều, đau đầu dữ dội, buồn bã kéo dài thì báo bác sĩ.
- Hạn chế khách tới thăm trong tuần đầu.
Lễ đầy cữ là lời cầu bình an; việc chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ mới là thứ giữ bình an cho mẹ và bé.
Kiêng cữ dân gian nên hiểu cho đúng mức
Nhiều lời dặn ở cữ như kiêng gió lùa, giữ ấm, ăn chín uống sôi có lý và hợp với y học. Một số lời dặn khác như kiêng tắm hoàn toàn, nằm than, uống ít nước có thể gây hại: người mẹ dễ nhiễm trùng, mất nước, sốc nhiệt.
Giữ phần có lý, bỏ phần gây hại. Nếu người lớn trong nhà muốn giữ lệ cũ, có thể nhờ bác sĩ giải thích, tránh căng thẳng trong gia đình lúc người mẹ cần yên tâm.
Báo tin với gia tiên
Cùng ngày đầy cữ, người chủ nhà thắp hương bàn thờ gia tiên báo tin trong nhà có thêm người. Lời khấn ngắn, bằng tiếng nói thường ngày: cháu con ai, sinh ngày nào, xin ông bà phù hộ.
Nhà chưa đặt tên cho bé thì chưa cần báo tên; đợi đầy tháng sẽ thưa lại đầy đủ.
Sinh ở bệnh viện xa nhà thì làm sao
Mẹ và bé còn ở viện qua mốc ba ngày, gia đình ở nhà vẫn có thể làm lễ nhỏ: một người trong nhà khấn, báo tin là mẹ con đang ở viện, xin cho mau về nhà. Không cần mang lễ vào viện.
Đừng thắp hương, đốt vàng trong bệnh viện. Đây là nơi có bình oxy, thiết bị điện và quy định phòng cháy chặt chẽ.
Lễ đầy cữ cho con thứ hai, thứ ba
Nhiều nhà nghĩ con thứ hai không cần làm lễ đầy cữ nữa. Thật ra tùy nếp nhà. Có nhà vẫn làm đủ cho con nào cũng như con nào, để sau này các con không thấy mình bị đối xử khác.
Nếu làm, để anh chị lớn cùng đứng xem, giải thích cho con biết em mới chào đời, cả nhà đang cảm ơn. Đó cũng là một cách giúp con lớn đón em nhẹ nhàng.
Chuyện vàng mã trong lễ đầy cữ
Lễ Mụ thường có giấy tiền, có nơi có hình nhân Bà Mụ bằng giấy. Hóa vàng sau lễ cần chỗ thoáng, chậu kim loại, xa đồ dễ cháy, có xô nước bên cạnh. Ở chung cư, hỏi quy định tòa nhà, nhiều nơi cấm đốt.
Có thể giảm vàng mã xuống rất ít, hoặc không dùng. Nhiều chùa và nhiều người hướng dẫn tín ngưỡng khuyên bớt đốt vàng mã, giữ lòng thành là đủ.
Cúng Mụ ba ngày ở miền Nam
Ở nhiều gia đình miền Nam, lễ cúng Mụ khi bé được ba ngày, còn gọi là cúng "ba ngày" hay "đầy cữ ba", là lễ đầu tiên của bé. Mâm thường có xôi, chè, trứng luộc, hoa quả, đôi khi thêm con gà luộc. Lễ làm ngay tại nhà hoặc tại nhà ngoại nếu mẹ về ngoại ở cữ.
Người khấn thường là bà ngoại hoặc bà nội. Lời khấn tương tự bài trên, chỉ đổi số ngày. Sau lễ, xôi chè chia cho người trong nhà, người mẹ ăn một ít lấy may.
Mẹ về ngoại ở cữ thì lễ làm ở đâu
Nhiều nơi, mẹ về nhà ngoại ở cữ tháng đầu. Khi đó lễ đầy cữ thường làm ở nhà ngoại, bà ngoại đứng khấn. Bên nội có thể thắp hương báo tin ở nhà mình cùng ngày. Hai bên trao đổi trước để không ai thấy bị bỏ qua.
Đến lễ đầy tháng, nhiều nhà đón mẹ và bé về nhà nội làm lễ lớn. Đó là chuyện thỏa thuận trong gia đình, không có lệ chung bắt buộc.
Kỷ niệm tuần đầu đời của con
Ngoài phần lễ, nhiều gia đình ghi lại tuần đầu của con: dấu chân, dấu tay, tấm ảnh đầu tiên, vài dòng nhật ký. Đó là những kỷ vật quý hơn mọi mâm lễ. Bố mẹ cũng có thể chuẩn bị sẵn một món nhỏ để dành tặng con khi đầy tháng, như một hồ lô nhỏ đặt kệ cao trong phòng làm vật kỷ niệm, đặt xa tầm tay trẻ.