Văn khấn cúng 49 ngày và 100 ngày: cách tính ngày, bài khấn và lễ vật cho hai mốc sau tang
Trả lời ngắn: Lễ 49 ngày (chung thất) làm vào ngày thứ 49 kể từ ngày mất, lễ 100 ngày (tốt khốc) vào ngày thứ 100. Đây là hai mốc lớn trước giỗ đầu. Cách tính phổ biến là tính cả ngày mất là ngày thứ nhất. Bài khấn mẫu cho từng lễ, lễ vật và những điểm khác nhau giữa các nếp được nêu dưới đây.
Hai mốc 49 ngày và 100 ngày từ đâu ra
Lệ cúng thất (bảy ngày một lần) và lễ 49 ngày có gốc từ quan niệm Phật giáo Bắc tông về thời gian thân trung ấm, tức khoảng thời gian chuyển tiếp sau khi mất. Nhiều nhà mời sư thầy tụng kinh trong các ngày thất, đặc biệt ngày 49. Lễ 100 ngày, tiếng Hán gọi là tốt khốc, nghĩa là thôi khóc: từ mốc này, theo lễ xưa, con cháu thôi khóc lóc hằng ngày trước linh sàng, sinh hoạt trở lại dần.
Không phải gia đình nào cũng làm đủ bảy lễ thất. Phổ biến nhất là lễ 49 ngày và 100 ngày.
Cách tính ngày 49 và 100
Cách phổ biến là tính ngày mất là ngày thứ nhất. Ví dụ người mất ngày mùng 1 tháng Ba âm lịch thì ngày thứ 49 rơi vào ngày 19 tháng Tư âm lịch (nếu tháng Ba đủ 30 ngày). Có nhà tính từ ngày an táng, có nhà tính bằng dương lịch. Nhà chùa nơi gia đình gửi vong thường có cách tính riêng và sẽ báo ngày; nếu nhờ chùa thì theo ngày chùa báo.
Vì tháng âm lịch có tháng 29, tháng 30 ngày, nên đếm theo lịch cụ thể của năm đó, không cộng nhẩm.
Bài văn khấn lễ 49 ngày
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần; ngài Bản gia Thổ công, Táo quân.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch, là ngày chung thất (49 ngày) của [điền quan hệ] [điền họ tên], hưởng [thọ / dương] [điền tuổi], mất ngày [điền] tháng [điền] âm lịch.
Tín chủ con là [điền họ tên], cùng toàn gia, ngụ tại [điền địa chỉ].
Thương nhớ khôn nguôi, con cháu thành tâm sửa lễ, kính dâng trước linh vị, nguyện cầu hương linh [điền tên] được nhẹ nhàng thanh thản.
Kính xin chư Phật, chư vị Tôn thần, gia tiên nội ngoại chứng giám, dẫn dắt hương linh.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Bài văn khấn lễ 100 ngày
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chư Phật, chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên nội ngoại họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch, là ngày tốt khốc (100 ngày) của [điền quan hệ] [điền họ tên], mất ngày [điền] tháng [điền] âm lịch.
Tín chủ con là [điền họ tên], cùng toàn gia, ngụ tại [điền địa chỉ].
Thấm thoắt đã trăm ngày, con cháu sửa biện lễ vật dâng lên, kính mời hương linh [điền tên] về hưởng. Từ nay con cháu xin thôi khóc, giữ nếp nhà, sống cho tử tế để hương linh được an lòng.
Cúi xin chư vị chứng giám, phù hộ toàn gia bình an.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Lễ vật cho hai lễ
Lễ 49 ngày nhiều nhà làm cỗ chay, nhất là khi có sư thầy tới tụng kinh: xôi, chè, đậu phụ, nấm, rau củ, quả. Lễ 100 ngày có nhà làm cỗ mặn, mời họ hàng như một buổi giỗ nhỏ. Thêm hương, hoa, nến, nước, trầu cau. Vàng mã tùy nếp, đốt ít, ở chỗ an toàn.
Làm lễ ở nhà hay ở chùa
Nhiều gia đình gửi vong ở chùa và làm lễ 49 ngày tại chùa, theo nghi thức của chùa. Khi đó gia đình mang lễ chay đến, góp công đức tùy tâm, và vẫn thắp hương ở nhà. Nếu làm tại nhà, có thể tự khấn theo bài trên; mời sư thầy hay không là tùy điều kiện và niềm tin.
Các lễ thất trước ngày 49
| Lễ | Ngày thứ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhất thất | 7 | Cúng gọn trong nhà |
| Nhị thất đến lục thất | 14, 21, 28, 35, 42 | Nhiều nhà chỉ thắp hương, không cỗ |
| Chung thất | 49 | Lễ lớn, thường có tụng kinh |
| Tốt khốc | 100 | Thôi khóc, có cỗ mời họ hàng |
Bảng trên theo cách tính phổ biến; từng chùa, từng vùng có điểm khác.
Khi ngày 49 hoặc 100 rơi vào dịp Tết
Nếu trùng mấy ngày Tết, nhiều nhà làm lễ sớm hơn vài ngày, khấn rõ lý do. Lễ trong tang vốn kiêng làm muộn hơn ngày chính. Có nhà vẫn làm đúng ngày nhưng giữ lễ nhỏ, tránh không khí linh đình trong lúc cả xóm đón Tết.
Giữ sức khỏe cho người ở lại
Bảy tuần sau tang, người thân gần nhất thường mệt mỏi, mất ngủ, ăn uống thất thường, lại thêm việc tiếp khách, làm lễ. Anh chị em nên chia việc, để người bạn đời của người mất được nghỉ. Nếu sau trăm ngày vẫn có người trong nhà buồn bã nặng nề, mất ngủ kéo dài, sụt cân, có ý nghĩ tiêu cực, cần đưa họ đi gặp bác sĩ; chuyện này không phải vì "vong chưa siêu thoát".
Những lời hù dọa quanh lễ 49 ngày
Quanh lễ 49 ngày hay có người mời "làm lễ giải oan", "cắt tiền duyên", "đốt bộ nhà giấy cao cấp kẻo người mất không có chỗ ở", kèm giá rất cao. Những lời này lợi dụng lúc gia đình đang đau buồn. Hỏi ý kiến người lớn trong họ, hỏi nhà chùa quen, và đừng ký, đừng chuyển tiền khi chưa bình tĩnh.
Sau lễ 100 ngày thì làm gì tiếp
Sau trăm ngày, gia đình chuẩn bị cho giỗ đầu. Bàn thờ người mới mất vẫn giữ riêng, hương khói ngày rằm, mùng một. Đây cũng là lúc lo các việc giấy tờ còn lại như thừa kế, tài khoản ngân hàng; những việc này nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư để làm đúng quy định hiện hành.
Câu khấn hằng ngày trước linh vị trong 100 ngày
Nhiều nhà giữ lệ cúng cơm hằng ngày trước linh vị trong thời gian đầu. Lời khấn ngắn: "Con mời [bố/mẹ] về dùng cơm với con cháu." Lệ này tùy nếp, không bắt buộc, và có thể rút gọn thành thắp hương sáng tối.
Ví dụ đếm ngày cụ thể
Giả sử người thân mất ngày 20 tháng Giêng âm lịch, tháng Giêng năm đó có 29 ngày, tháng Hai có 30 ngày. Tính ngày mất là ngày thứ nhất: ngày 20 đến hết 29 tháng Giêng là 10 ngày; cộng 30 ngày tháng Hai thành 40; cần thêm 9 ngày nữa là ngày mùng 9 tháng Ba, đó là ngày thứ 49. Đếm tiếp thêm 51 ngày nữa sẽ ra ngày thứ 100. Ví dụ này chỉ để minh họa cách đếm; khi làm thật, tra lịch của năm đó.
Văn khấn các lễ thất ngắn
Ngày thất (7, 14, 21…) nếu chỉ thắp hương trong nhà, khấn ngắn: "Hôm nay ngày [điền], là tuần thất thứ [điền] của [điền quan hệ] [điền tên]. Con cháu thắp nén hương, dâng chén nước, kính mời [điền xưng hô] về chứng lòng con cháu, nguyện cầu [điền xưng hô] được nhẹ nhàng." Không cần cỗ, không cần mời khách.
Người theo tôn giáo khác làm thế nào
Gia đình Công giáo thường có lễ cầu hồn tại nhà thờ vào ngày thứ 7, thứ 30 hoặc theo lịch của giáo xứ, không theo mốc 49 và 100. Gia đình không theo tôn giáo nào có thể chỉ giữ hai mốc 49 và 100 như dịp tưởng nhớ. Trong một nhà có người theo các niềm tin khác nhau, mỗi người giữ phần của mình và tôn trọng phần của người khác.
Chuẩn bị mâm chay cho ngày 49
Mâm chay đơn giản cho khoảng mười người: một đĩa xôi, một nồi canh rau củ nấu nấm, đậu phụ sốt cà chua, rau xào, nem chay, một món chè hoặc oản. Bày quả theo mùa. Nấu chay nên dùng dầu thực vật, tránh hành tỏi nếu theo lệ chùa. Không cần cầu kỳ giả thịt; món chay thanh đạm, sạch sẽ mới đúng tinh thần lễ.
Ghi lại các mốc ngày cho cả nhà
Ngay sau tang lễ, nên có một người trong nhà lập bảng các mốc: ngày thất, ngày 49, ngày 100, ngày giỗ đầu, ngày giỗ hết, kèm ngày dương lịch tương ứng, gửi vào nhóm gia đình. Như vậy anh chị em ở xa sắp xếp được việc về, không ai phải hỏi đi hỏi lại trong lúc đang buồn. Bảng này cũng giúp tránh nhầm lẫn khi các cụ trong họ tính theo những cách khác nhau: chọn một cách, ghi rõ là theo cách nào.
Đặt gì trên bàn thờ người mới mất
Bàn thờ người mới mất cần gọn: ảnh, bát hương, đèn, lọ hoa, chén nước. Một số gia đình đặt thêm tượng Phật nhỏ hoặc chuỗi tràng hạt nếu người mất là Phật tử. Có thể xem thêm tượng Phật, vật phẩm tâm linh tại Thế Giới Phong Thủy; chọn món nhỏ, trang nghiêm, đừng sắm theo kiểu "càng đắt càng tốt".