Văn khấn chính giỗ (ngày giỗ thường niên): bản đầy đủ và cách điền tên, ngày mất, nơi an táng
Trả lời ngắn: Ngày chính giỗ, người chủ giỗ thắp hương trước bàn thờ, đọc bài khấn có đủ bốn phần: kính lạy chư vị, xưng tên và nơi ở, nhắc tên người mất cùng ngày mất, dâng lễ và cầu xin. Bài đầy đủ dưới đây đọc chừng ba phút; chỗ [điền] ghi tên tuổi theo đúng giấy tờ hoặc gia phả.
Ngày chính giỗ khác các ngày giỗ đặc biệt ở đâu
Giỗ thường niên (còn gọi là cát kỵ, giỗ thường) là ngày giỗ lặp lại hằng năm, bắt đầu từ năm thứ ba sau khi người thân mất, tức sau giỗ hết. Hai lần giỗ đầu và giỗ hết mang tính tang lễ, còn giỗ thường niên là dịp tưởng nhớ trong không khí sum họp.
Vì vậy bài khấn chính giỗ thường niên không dùng những câu đau buồn như giỗ đầu, mà nhấn vào công ơn sinh thành, nếp nhà và lời cầu bình an cho con cháu.
Cách tính đúng ngày giỗ
Ngày giỗ tính theo ngày âm lịch người mất qua đời. Nếu mất sau 23 giờ, nhiều nhà tính sang ngày hôm sau vì giờ Tý đã sang ngày mới; có nhà lại tính theo ngày dương lịch ghi trên giấy chứng tử. Cách nào cũng được, miễn trong nhà thống nhất từ đầu và ghi lại vào sổ gia đình để con cháu đời sau khỏi lẫn.
Người mất vào tháng nhuận thì năm không nhuận làm giỗ vào tháng chính tương ứng. Đây là cách phổ biến nhất, dù vài nơi có lệ riêng.
Chuẩn bị bàn thờ và mâm cỗ
Mâm cỗ giỗ tùy từng miền và từng gia đình. Miền Bắc thường có xôi, gà luộc, giò, canh măng hoặc canh bóng; miền Nam hay có thịt kho, canh khổ qua, chả giò. Không có mâm nào là "chuẩn duy nhất". Điều nên giữ là:
- Dọn sạch bàn thờ, lau ảnh thờ, thay nước và hoa.
- Dâng món người mất ưa thích khi còn sống, nếu có.
- Đặt mâm cỗ lên bàn thờ hoặc bàn kê trước bàn thờ, đủ bát đũa theo số người được mời.
- Không đặt đồ đã ăn dở lên bàn thờ.
Bài văn khấn chính giỗ đầy đủ
Khuôn dưới đây theo lối văn khấn cổ truyền, viết lại cho dễ đọc. Đọc chậm, rõ, không cần to.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị Thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ khảo, Cao Tằng Tổ tỷ, Bá thúc, Cô di và toàn thể hương linh nội ngoại họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch, chính ngày giỗ của [điền: Hiển khảo / Hiển tỷ / Hiển tổ khảo…] [điền họ tên], hưởng thọ [điền số tuổi], mộ phần táng tại [điền nơi an táng].
Tín chủ con là [điền họ tên], cùng toàn thể con cháu, ngụ tại [điền địa chỉ].
Thiết nghĩ: công ơn sinh thành như trời cao biển rộng, con cháu ghi lòng tạc dạ. Ngày giỗ năm nay, con cháu thành tâm sắm sửa hương hoa, phẩm vật, cỗ bàn, dâng lên trước án.
Kính mời hương linh [điền tên] về hưởng lễ; kính mời các cụ tổ tiên nội ngoại cùng về chứng giám.
Cúi xin gia tiên phù hộ độ trì cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn ngay thẳng, trên dưới thuận hòa.
Con kính mời ngài Thổ công, Táo quân cùng các vị Thần linh cùng chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Cách điền phần tên, tuổi, nơi an táng
"Hưởng thọ" dùng khi người mất từ khoảng sáu mươi tuổi trở lên; mất trẻ hơn thì dùng "hưởng dương". Số tuổi theo lệ ghi tuổi mụ (tuổi âm). Phần nơi an táng ghi tên nghĩa trang, xã, hoặc "hỏa táng, tro cốt gửi tại chùa…". Không nhớ chính xác thì ghi đủ điều mình biết, không cần tô vẽ thêm.
Nếu ngày giỗ dâng cho hai người (ví dụ ông bà mất cùng ngày, hoặc nhà gộp giỗ), đọc lần lượt tên từng người, mỗi người một dòng.
Ai khấn và đứng ở đâu
Người chủ giỗ đứng giữa, ngay trước bàn thờ. Anh chị em và con cháu đứng phía sau theo thứ bậc. Khi người chủ giỗ khấn xong và vái, mọi người lần lượt lên thắp hương. Khách đến sau thắp hương, không cần đọc lại bài khấn, chỉ khấn thầm vài câu.
Khấn nôm khi không quen bài chữ
Một bài khấn nôm gọn vẫn đủ ý: "Con là [tên], hôm nay ngày giỗ của [bố/mẹ/ông/bà] con là [tên]. Con cháu sắm mâm cơm, hương hoa, kính mời [bố/mẹ] về ăn giỗ với con cháu. Xin phù hộ cả nhà mạnh khỏe, bình an." Lời mộc như vậy vẫn được nhiều gia đình dùng, và không ai có quyền nói là "không linh".
Thứ tự buổi lễ giỗ
- Người chủ giỗ thắp hương bàn thờ gia tiên (và bàn Thổ công nếu có).
- Đọc văn khấn.
- Con cháu, họ hàng lần lượt thắp hương.
- Chờ hết khoảng hai phần ba tuần hương, người chủ giỗ vái tạ.
- Hóa vàng (nếu có lệ), rồi hạ lễ, mời mọi người vào mâm.
Hóa vàng ngày giỗ cho an toàn
Nhiều nhà vẫn hóa vàng trong ngày giỗ. Nên dùng thùng kim loại có nắp lưới, đặt ở sân hoặc chỗ thoáng, xa xe máy và đồ dễ cháy, có người đứng trông tới khi tàn hẳn. Chung cư thì đọc kỹ quy định của ban quản lý; nhiều tòa cấm đốt ở hành lang và ban công. Đốt ít, đốt gọn tốt hơn đốt nhiều.
Giữ hòa khí trong ngày giỗ
Ngày giỗ hay là lúc anh em gặp mặt sau cả năm, dễ phát sinh chuyện cũ. Nếp xưa dặn không cãi cọ trước bàn thờ không chỉ vì chuyện tâm linh, mà vì giỗ là để nhớ người đã nuôi dạy mình. Chuyện tiền bạc, chia phần nên hẹn hôm khác, ngồi bàn riêng.
Ghi lại để con cháu đời sau biết
Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày giỗ, tên, nơi an táng, món người mất ưa thích, cùng bài khấn mình hay đọc, là món quà quý cho thế hệ sau. Nhiều gia đình nay lưu thêm vào điện thoại, chia sẻ trong nhóm gia đình để ai cũng tra được.
Xưng hô với từng bậc người mất trong bài khấn
| Người mất | Cách xưng trong văn khấn chữ | Cách nói nôm |
|---|---|---|
| Cha | Hiển khảo | Bố con / Thầy con |
| Mẹ | Hiển tỷ | Mẹ con / U con |
| Ông nội | Hiển tổ khảo | Ông nội con |
| Bà nội | Hiển tổ tỷ | Bà nội con |
| Cụ ông (đời thứ ba) | Hiển tằng tổ khảo | Cụ ông |
| Cụ bà (đời thứ ba) | Hiển tằng tổ tỷ | Cụ bà |
| Chồng | Hiển phu | Chồng con / anh |
| Vợ | Hiền thê | Vợ con / em |
| Anh, chị | Hiển huynh, Hiển tỷ (chị) | Anh con, chị con |
Cách xưng có biến thể giữa các sách và các vùng; chẳng hạn chữ "tỷ" dùng cho cả mẹ lẫn chị nhưng nghĩa Hán khác nhau. Nếu không chắc, khấn nôm là cách an toàn nhất.
Khi người mất là con cháu nhỏ tuổi hơn người khấn
Trường hợp cha mẹ làm giỗ cho con, ông bà làm giỗ cho cháu, bài khấn thường không dùng chữ "Hiển" mà gọi thẳng tên, kèm "con của con là…", hoặc "cháu nội con là…". Lời khấn nên nhẹ nhàng, gọi tên như lúc còn sống. Nhiều nhà vẫn mời gia tiên chứng giám và trông nom cho người mất trẻ, đó là nếp rất thương.
Đọc to hay đọc thầm
Văn khấn trong nhà không cần đọc to; đọc rõ, vừa đủ cho người đứng gần nghe là đẹp. Một số nhà người chủ giỗ đọc to để con cháu cùng nghe và học, đó cũng là cách truyền nếp. Điều nên tránh là đọc lí nhí, vội vàng như đọc cho xong.
Mời cả những người mất trẻ, mất sớm trong họ
Nhiều bài khấn chính giỗ có thêm câu mời "các vị hương linh bàng thân, các vong linh không người thờ cúng trong họ" về cùng hưởng lễ. Đây là nếp nhân hậu của người Việt: ngày giỗ một người cũng là dịp nhớ tới những người trong họ mất sớm, mất trẻ, không có con cháu thờ. Câu này thêm vào cuối phần mời gia tiên, trước phần cầu xin, không làm bài dài thêm bao nhiêu mà trọn tình hơn. Nhà nào có bàn thờ riêng cho những người mất trẻ thì thắp thêm nén hương ở đó.
Sửa sang bàn thờ trước ngày giỗ
Nếu bát hương đã quá đầy chân hương, nên rút bớt (bao sái) vào ngày phù hợp theo lệ nhà mình, thường là cuối năm, không cần làm ngay trước giỗ. Đồ thờ hư hỏng như lọ hoa nứt, đèn hỏng có thể thay. Ai muốn chọn thêm tượng hay đồ đặt ban thờ cho trang nghiêm có thể xem sách và tư liệu về thờ cúng tại Thế Giới Phong Thủy để hiểu trước khi mua, tránh mua theo lời hù dọa "thiếu món này là không linh".