Văn khấn ra mộ mời ông bà về ăn giỗ: khi nào cần, khấn gì và giữ an toàn ở nghĩa trang
Trả lời ngắn: Ở nhiều vùng, trước ngày giỗ một hai hôm, con cháu ra mộ thắp hương, dọn cỏ và khấn mời người mất về nhà ăn giỗ. Bài khấn tại mộ ngắn hơn khấn tại nhà, có lời xin phép thần linh cai quản nghĩa trang. Không phải gia đình nào cũng giữ lệ này; nhà ở xa mộ thì khấn mời ở bàn thờ là đủ.
Lệ ra mộ trước ngày giỗ có từ đâu
Nếp thăm mộ trước giỗ phổ biến ở các làng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi nghĩa địa thường nằm ngay ngoài đồng làng, con cháu đi bộ ra được. Ý nghĩa rất giản dị: vừa sửa sang phần mộ cho sạch, vừa "mời" người mất về nhà theo cách nói của người sống, giống như ra tận cửa đón khách. Ở miền Nam, nhiều nhà ra mộ chủ yếu vào dịp Thanh minh và cuối năm hơn là trước từng kỳ giỗ.
Vì thế không nên coi đây là việc bắt buộc. Nhà ở thành phố, mộ ở quê cách vài trăm cây số, khấn mời tại bàn thờ trong lễ tiên thường đã trọn ý.
Khi nào nên ra mộ
Thường là một hoặc hai ngày trước ngày giỗ, vào buổi sáng hoặc chiều mát. Tránh đi lúc trời tối, trời giông, nước lên ở những nghĩa trang ven sông, ven đồng trũng. Nếu trong nhà có người già yếu, người đang ốm, phụ nữ có thai muốn đi, nên chọn giờ mát, đi có người đi cùng, mang theo nước uống.
Chuẩn bị đồ mang theo
- Hương, bật lửa hoặc diêm, một ít nến nhỏ nếu muốn.
- Hoa tươi, một đĩa quả nhỏ, chai nước sạch.
- Dụng cụ dọn dẹp: liềm hoặc kéo cắt cỏ, chổi nhỏ, khăn lau, bao đựng rác.
- Găng tay, mũ nón, giày kín mũi.
- Túi rác để mang rác về, không để lại nghĩa trang.
Vàng mã không cần mang. Nhiều nghĩa trang đã cấm đốt vàng mã vì nguy cơ cháy cỏ khô.
Thứ tự việc tại mộ
- Thắp một nén hương ở miếu thần hoặc chỗ thờ chung của nghĩa trang (nếu có), khấn xin phép.
- Dọn cỏ, quét lá, lau bia mộ.
- Bày hoa, quả, nước trước mộ.
- Thắp hương, khấn mời.
- Đứng chờ hương cháy bớt, vái tạ, thu dọn đồ, mang rác về.
Văn khấn xin phép thần linh nghĩa trang
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy ngài Sơn thần, Thổ địa, chư vị Thần linh cai quản khu mộ phần này.
Tín chủ con là [điền họ tên], ngụ tại [điền địa chỉ], hôm nay ngày [điền] tháng [điền] âm lịch, đến thăm phần mộ của [điền quan hệ] [điền họ tên].
Con xin phép chư vị cho con được sửa sang, dọn dẹp phần mộ, thắp nén hương mời hương linh về nhà ăn giỗ.
Cúi xin chư vị chứng giám, phù hộ.
Văn khấn tại mộ mời người mất về ăn giỗ
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy hương linh [điền quan hệ] [điền họ tên], mộ phần táng tại đây.
Hôm nay ngày [điền] tháng [điền] âm lịch, con là [điền họ tên] cùng con cháu ra thăm mộ, dọn dẹp phần mộ cho sạch sẽ.
Ngày [điền] tháng [điền] là ngày giỗ, con cháu sửa lễ tại nhà, ngụ tại [điền địa chỉ]. Kính mời [điền xưng hô] về nhà hưởng lễ cùng con cháu.
Cúi xin [điền xưng hô] phù hộ con cháu mạnh khỏe, bình an.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Khấn nôm tại mộ
Đứng trước mộ, nói như nói với người thân là được: "Bố ơi, con với các cháu ra thăm bố đây. Mai là ngày giỗ bố, con mời bố về nhà ăn cơm với cả nhà." Nhiều người thấy cách nói này gần gũi hơn bài chữ, và nó không kém trang trọng chút nào.
Dọn mộ thế nào cho đúng và đẹp
Bia mộ đá chỉ nên lau bằng nước sạch và khăn mềm; không dùng chất tẩy mạnh, axit hay bàn chải sắt vì làm mờ chữ khắc, rỗ bề mặt. Mộ đất thì đắp thêm đất cho tròn, bỏ cỏ dại nhưng không cần cạo trơ trụi. Mộ có trồng cây thì tỉa vừa phải, không để rễ lớn ăn vào kết cấu mộ. Nếu mộ bị lún, nứt, ghi lại để bàn với gia đình chuyện sửa vào dịp phù hợp, đừng tự đào bới.
An toàn khi đi nghĩa trang
- Mùa nắng: đội mũ, mang nước, tránh giữa trưa; người lớn tuổi dễ bị say nắng.
- Mùa mưa: nghĩa trang ven ruộng trơn trượt, có rắn; đi giày kín, cầm gậy gõ cỏ phía trước.
- Không để trẻ nhỏ chạy nhảy giữa các ngôi mộ, nhiều mộ có cạnh sắc, bia dễ đổ.
- Hương thắp xong cắm chắc vào bát hương hoặc đất ẩm; không để hương rơi xuống cỏ khô.
- Không đốt rác, đốt cỏ tại nghĩa trang.
Nghĩa trang công viên và nghĩa trang có quy định riêng
Nghĩa trang công viên ở thành phố thường có giờ mở cửa, quy định chỗ thắp hương, cấm đốt vàng mã, cấm đặt đồ ăn qua đêm. Có nơi có dịch vụ chăm sóc mộ định kỳ. Nên đọc bảng nội quy ở cổng và hỏi nhân viên trước khi bày lễ, tránh làm phiền các gia đình khác.
Người ở xa không ra mộ được
Có thể nhờ người thân ở quê ra mộ thay, gọi video để cả nhà cùng thấy. Cũng có gia đình đặt một tấm ảnh phần mộ trên bàn thờ để tưởng nhớ. Những cách này đều là sự nhớ thương chân thành, không có gì gọi là "không đủ lễ".
Kiêng kỵ hay được nhắc khi đi mộ
Dân gian dặn không nói tục, không cười đùa lớn, không giẫm lên mộ người khác, không mang đồ ở nghĩa trang về nhà. Những điều này nên giữ vì là phép lịch sự với người đã khuất và gia đình họ. Còn những lời như "phụ nữ có kinh không được ra mộ" thì tùy niềm tin từng nhà, không có cơ sở bắt buộc.
Nhận biết mộ khi nghĩa trang đã thay đổi
Nhiều nghĩa trang làng đã quy hoạch lại, mộ được di dời, đánh số. Nếu lâu không về, nên hỏi người trông nghĩa trang hoặc người thân ở quê sơ đồ khu mộ trước khi đi. Chụp ảnh bia mộ, ghi vị trí bằng định vị trên điện thoại sau mỗi lần đi giúp lần sau tìm nhanh, và để con cháu đời sau không phải dò hỏi. Mộ chưa có bia thì làm một tấm biển tạm ghi tên, năm sinh năm mất; việc dựng bia chính thức để dịp sửa mộ.
Ra mộ chung cho nhiều người trong họ
Nếu trong khu mộ gia đình có nhiều cụ, ra mộ trước ngày giỗ một người, nhiều nhà vẫn thắp hương cho tất cả các mộ trong khu, mỗi mộ một nén. Thứ tự thường đi từ mộ cụ cao nhất xuống. Khấn mời người có ngày giỗ, còn ở các mộ khác chỉ khấn ngắn "con cháu ra thăm, xin các cụ phù hộ". Như vậy vừa đủ lễ, vừa không ai bị quên.
Mang gì về sau khi đi mộ
Dân gian kiêng mang hoa quả đã cúng ở mộ về nhà, nhiều nơi để lại cho trẻ chăn trâu hoặc người trông nghĩa trang. Lý do thực tế: đồ để ngoài trời, nắng gió, bụi bặm, không nên ăn. Hoa đã cắm thì để lại; quả và nước mang theo nếu chưa bày thì mang về được. Rác như túi nilon, vỏ hương, chai lọ phải mang về, không để lại làm bẩn chỗ yên nghỉ của người khác.
Khi ra mộ kết hợp sửa sang lớn
Nếu lần ra mộ có việc lớn như xây lại, ốp đá, dựng bia, nên chọn ngày riêng, thuê thợ có kinh nghiệm, hỏi ban quản lý nghĩa trang về quy định kích thước, chiều cao. Đừng gộp việc xây cất vào hôm trước ngày giỗ, dễ vội vàng, bụi bặm, và người nhà mệt trước ngày lễ.
Về nhà sau khi đi mộ
Về đến nhà, rửa tay chân, thay quần áo, nghỉ ngơi một chút rồi mới tiếp tục chuẩn bị giỗ. Đó là thói quen vệ sinh tốt sau khi làm việc ngoài trời, dọn cỏ đất. Đồ dùng dọn mộ nên rửa sạch, cất riêng. Gia đình muốn có thêm vật phẩm bình an đặt ở nhà sau những dịp như thế có thể tham khảo hồ lô và vật phẩm bình an tại Thế Giới Phong Thủy, nhưng điều này hoàn toàn tùy ý, không phải "bắt buộc để tránh vong theo về" như vài lời đồn.