Văn khấn giỗ đầu (Tiểu tường): bài khấn, cách tính ngày và những điều khác giỗ thường
Trả lời ngắn: Giỗ đầu, còn gọi là lễ Tiểu tường, làm đúng một năm sau ngày mất theo âm lịch. Đây vẫn là lễ trong thời gian để tang nên không khí trang nghiêm, bài khấn có lời thương tiếc. Dưới đây là bài khấn mẫu có chỗ điền, cách tính ngày, lễ vật và những điểm khác giỗ thường niên.
Giỗ đầu nằm ở đâu trong chuỗi lễ sau tang
Sau tang lễ, gia đình Việt thường có các mốc: cúng thất (bảy ngày một lần tới 49 ngày), cúng 100 ngày, giỗ đầu (một năm), giỗ hết (hai năm hoặc hai năm ba tháng theo lệ cũ). Giỗ đầu là mốc lớn đầu tiên, họ hàng thường về đông đủ.
Tên gọi Tiểu tường có gốc Hán, chữ "tường" nghĩa là điều lành; người xưa coi đây là bước người mất dần yên nơi mới, con cháu nhẹ bớt nỗi đau.
Cách tính ngày giỗ đầu
Tính đúng một năm âm lịch kể từ ngày mất. Nếu người mất vào tháng nhuận, giỗ đầu thường làm vào tháng chính tương ứng năm sau. Nhiều nhà làm giỗ đầu sớm hơn vài ngày cho trùng cuối tuần, nhưng khác với giỗ thường, giỗ đầu được khuyên giữ đúng ngày nếu được, vì đây vẫn là lễ trong tang.
Không khí giỗ đầu khác giỗ thường
| Mục | Giỗ đầu | Giỗ thường niên |
|---|---|---|
| Tính chất | Còn trong tang, buồn | Tưởng nhớ, sum họp |
| Trang phục | Có nhà còn đeo khăn tang | Quần áo lịch sự, tối màu |
| Bài khấn | Có lời thương tiếc | Nhấn công đức, cầu bình an |
| Khách mời | Họ hàng, bạn bè gần, hàng xóm | Chủ yếu họ hàng |
Một số nhà mời sư thầy tụng kinh trong lễ giỗ đầu. Việc này tùy niềm tin và điều kiện, không bắt buộc.
Bài văn khấn giỗ đầu
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân.
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại gia tiên họ [điền họ].
Hôm nay là ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch, là ngày giỗ đầu (Tiểu tường) của [điền quan hệ] [điền họ tên], hưởng [thọ / dương] [điền số tuổi], mất ngày [điền] tháng [điền] năm [điền] âm lịch, mộ phần táng tại [điền].
Tín chủ con là [điền họ tên], cùng toàn gia con cháu, ngụ tại [điền địa chỉ].
Ngậm ngùi nhớ thương: thấm thoắt đã một năm kể từ ngày [điền tên] rời cõi tạm. Con cháu nhớ ơn sinh thành dưỡng dục, nay theo lệ giỗ đầu, thành tâm sửa biện hương hoa, phẩm vật, dâng lên trước linh vị.
Kính mời hương linh [điền tên] về hưởng lễ, chứng giám lòng thành của con cháu.
Cúi xin chư vị Tôn thần, gia tiên nội ngoại cho phép hương linh được về; phù hộ toàn gia bình an, con cháu giữ gìn nếp nhà.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Cách điền và vài lưu ý về câu chữ
"Linh vị" là bài vị hoặc ảnh thờ của người mới mất, thường còn đặt ở bàn thờ riêng trong năm đầu. Nếu nhà đã đưa ảnh lên chung bàn thờ gia tiên thì thay bằng "trước án". Phần tuổi, nơi an táng điền như giỗ thường. Những chữ ngậm ngùi trong bài có thể đổi theo lời của mình; chỉ nên tránh những câu than khóc quá mức trước đông người.
Lễ vật giỗ đầu
- Hương, hoa (thường hoa trắng, hoa cúc), nến.
- Mâm cỗ đầy đủ; có nhà làm cỗ chay nếu người mất ăn chay hoặc theo lời thầy.
- Quả, trầu cau, rượu, nước.
- Đồ người mất ưa thích.
Vàng mã tùy nếp nhà. Lời khuyên "phải đốt nhà lầu, xe hơi bằng giấy cho người mất đủ dùng" là chuyện mua bán, không có căn cứ trong kinh sách; đốt nhiều còn hại sức khỏe và dễ cháy.
Khăn tang trong giỗ đầu
Theo lệ cũ, con cháu vẫn để tang tới giỗ hết, nên ngày giỗ đầu nhiều người còn chít khăn hoặc đeo băng tang. Ngày nay nhiều gia đình đã giản lược, chỉ đeo trong ngày lễ. Đây là việc của từng nhà, nên theo ý người lớn trong họ.
Mời khách và tiếp khách
Giỗ đầu thường mời rộng hơn giỗ thường: người đã giúp đỡ trong tang lễ, hàng xóm thân, bạn bè của người mất. Khách tới thắp hương, gia chủ đáp lễ. Không nên tổ chức như tiệc vui, không mở nhạc lớn, không mời rượu ép.
Giỗ đầu rơi vào dịp Tết hoặc ngày lễ
Nếu giỗ đầu trùng mấy ngày Tết, nhiều nhà làm giỗ sớm hơn vào cuối tháng Chạp hoặc lùi sau Tết, khấn rõ lý do. Có nhà vẫn làm đúng ngày, giữ lễ nhỏ trong gia đình. Cần bàn với người lớn trong họ trước để tránh phật lòng.
Sau giỗ đầu: chuẩn bị cho giỗ hết
Sau giỗ đầu, gia đình bắt đầu tính ngày giỗ hết (Đại tường). Tuỳ lệ, giỗ hết làm vào năm thứ hai hoặc sau hai năm ba tháng (27 tháng). Thời gian này nhiều nhà lo việc xây mộ, cải táng nếu có, nên hỏi người có kinh nghiệm và chính quyền địa phương về thủ tục.
Giữ sức cho người chủ giỗ
Người chủ giỗ đầu thường là con trưởng hoặc người bạn đời của người mất, và chính họ cũng đang trong nỗi buồn. Anh chị em nên chia việc: người lo cỗ, người lo khách, người lo bàn thờ. Một lễ giỗ đầu gọn gàng, ấm áp tốt hơn một lễ lớn khiến người ở lại kiệt sức.
Bàn thờ người mới mất trong năm đầu
Phần lớn gia đình đặt bàn thờ riêng cho người mới mất, thấp hơn hoặc cạnh bàn thờ gia tiên, giữ tới giỗ hết. Trên đó có ảnh, bát hương riêng, đèn, lọ hoa, chén nước. Ngày giỗ đầu, mâm cỗ chính có thể đặt ở bàn thờ gia tiên, còn bàn thờ riêng dâng phần lễ nhỏ; có nhà làm ngược lại. Cách nào cũng được, miễn trang nghiêm và có lời mời cả gia tiên lẫn người mới mất.
Giỗ đầu với người mất trẻ hoặc mất đột ngột
Giỗ đầu của người mất trẻ, mất vì tai nạn hay bệnh nặng thường là ngày rất nặng nề với gia đình, đặc biệt với cha mẹ còn sống. Bài khấn nên ngắn, lời nhẹ. Nếu trong nhà có người kiệt sức, buồn kéo dài, mất ngủ, ăn uống kém nhiều tháng sau tang, đó có thể là dấu hiệu cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý giúp đỡ, không chỉ là chuyện "chưa qua được".
Khấn cho người mất ở xa quê hoặc mất ở nước ngoài
Nếu người mất được an táng ở nơi khác, phần "mộ phần táng tại" ghi đúng nơi đó. Gia đình ở quê vẫn làm giỗ đầu tại bàn thờ nhà. Con cháu ở nước ngoài có thể làm lễ nhỏ nơi mình ở cùng giờ, hoặc gọi video để cùng thắp hương, việc này ngày càng phổ biến và không có gì sai.
Mẫu thiệp hoặc tin mời giỗ đầu
Nhiều gia đình nhắn tin mời họ hàng. Một mẫu gọn: "Gia đình xin kính mời [ông/bà/anh/chị] tới dự giỗ đầu của [quan hệ] [tên] vào [giờ] ngày [ngày dương] (tức ngày [ngày âm]) tại [địa chỉ]. Sự hiện diện của [ông/bà] là niềm an ủi lớn với gia đình." Không nên ghi kèm lời nhắn quà cáp hay phong bì.
Phong bì phúng giỗ và cách ghi sổ
Khách đến giỗ đầu có thể mang hương hoa, quả hoặc phong bì. Gia chủ nên có người ghi sổ để sau này đáp lễ cho đúng, nhất là với họ hàng xa, hàng xóm. Ghi sổ là để nhớ ơn, không phải để tính toán hơn thua.
Cúng chay hay cúng mặn trong giỗ đầu
Nếu người mất là Phật tử, ăn chay trường, hoặc gia đình theo lời dặn của nhà chùa, mâm giỗ đầu có thể là cỗ chay: xôi, đậu phụ, nấm, rau củ, chè. Mâm chay vẫn trang trọng nếu nấu khéo và bày đẹp. Nhà làm cỗ mặn thì nên có một phần lễ chay riêng dâng ở bàn thờ Phật (nếu nhà có), không đặt thịt cá lên ban Phật. Còn ở bàn thờ gia tiên, chay hay mặn là chuyện nếp nhà, không có lỗi.
Đồ thờ cho bàn thờ người mới mất
Bàn thờ người mới mất trong năm đầu thường đơn giản: ảnh, bát hương riêng, đèn, lọ hoa. Sau giỗ hết mới hợp vào bàn thờ chung. Gia đình muốn tìm hiểu thêm về các vật phẩm thờ cúng có thể tham khảo quầy tượng và vật phẩm tâm linh tại Thế Giới Phong Thủy; nên mua vừa đủ, đúng cỡ bàn thờ, không cần theo lời mời chào "phải đủ bộ".